استحباب ، در اينجا يك نهى تنزيهى و كراهتى هم داريم كه اين نهى به روزهء روز عاشورا تعلق گرفته است . آيا منشأ اين نهى چيست ؟ آيا تعلق اين نهى تنزيهى به خود عبادت - يعنى صوم روز عاشورا - چگونه حل مىشود ؟ استدلال قائلين به جواز اجتماع امر و نهى اين بود كه اگر اجتماع امر و نهى جايز نبود ، نبايد در شريعت واقع مىشد و چون ما مىبينيم چنين چيزى در شريعت واقع شده است ، پس وقوع شىء بهترين دليل بر امكان شىء است . سپس مىگفت : « صوم روز عاشورا ، هم مستحب است و هم مكروه و نفس اين عنوان ، متعلق نهى تنزيهى قرار گرفته است » . و بيان شما نتوانست مشكل او را حل كند . به عبارت ديگر : مرحوم آخوند ، عبادات مكروهه را بر سه قسم تقسيم كرد و آنچه در بين همهء اين اقسام مشترك بود اين بود كه در همهء آنها نهى به عبادت تعلق گرفته است . ولى در قسم سوم - مثل « لا تصلّ في مواضع التهمة » - مرحوم آخوند اين گونه توجيه كرد كه نهى به صلاة تعلق نگرفته بلكه به « بودن در مواضع تهمت » تعلق گرفته و صلاة در مواضع تهمت ، چون مصداقى از مصاديق « بودن در مواضع تهمت » است ، مصحح اين معناست كه بگوييم : « نهى به خود صلاة تعلق گرفته است » . و در مورد قسم دوم - مثل « لا تصلّ فى الحمام » - هم نهى به عبادت تعلق گرفته است ولى نهى آن را نهى ارشادى مىدانستند . اين نهى ، ارشاد به اين معناست كه اگر بخواهيد مصالح نماز در اختيار شما قرار گيرد و هيچ انحطاطى در مرتبهء مصلحت نماز پيش نيايد ، بايد از خصوصيت مكانى حمام در ارتباط با صلاة استفاده نكنيد . اما در مورد قسم اول - مثل « لا تصم يوم العاشور » - مرحوم آخوند مىفرمايد :
« فعل صوم ، مستحب و ترك آن نيز - به اعتبار انطباق يك عنوان ارجح يا ملازم بودن يك عنوان ارجح - مستحبى قوىتر است و در واقع در اينجا تزاحم مستحبين در كار است » . ما از مرحوم آخوند سؤال مىكنيم : آيا نهى تنزيهى متعلق به صوم روز عاشورا را چگونه حل مىكنيد ؟ شما نتوانستيد براى عنوان نهى راه حلى پيدا كنيد . حل اشكال : اين اشكال را از دو راه مىتوان حل كرد و هركدام از اين دو راه را كه
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 393
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٣٩٣