و لا ينام القلب و الاذن ، فإذا نامت العين و الاذن و القلب فقد وجب الوضوء . قلت :
فإن حرّك إلى جنبه شيء و لم يعلم به ؟ قال : لا ، حتّى يستيقن أنّه قد نام حتّى يجيء من ذلك أمر بيّن و إلّا فإنّه على يقين من وضوئه و لا تنقض اليقين أبداً بالشكّ و إنّما تنقضه بيقين آخر » . « 1 » اين لحن ، معنايش اين است كه صحيحهء زراره با توجه به آيهء شريفهء ( يا أيّها الّذين آمنوا إذا قمتم إلى الصّلاة فاغسلوا وجوهكم و أيديكم إلى المرافق . . . ) « 2 » مىگويد : « چنين كسى يقين به وضو داشته و الآن شك در بقاء دارد و نبايد يقين را با شك نقض كند » و به عبارت ديگر : « او الآن با وضوست » . آيا معناى اين عبارت چيست ؟ آيا معنايش اين است كه امر خاصّى غير از آنچه آيهء وضو در باب شرطيت وضو مطرح مىكند ، در اينجا وجود دارد ؟ خير ، صحيحهء زراره مىخواهد بگويد : « همان چيزى را كه آيهء وضو مىگويد ، در چنين كسى تحقّق دارد ، همان شرطيتى را كه آيهء وضو براى وضو مطرح مىكند ، براى او حاصل است و لازم نيست وضوى ديگرى تحصيل كند » . ادلّهء امارات نيز - كه آنها هم بهعنوان اوامر ظاهريه مطرحند - نمىخواهند تكليفى غير از تكليف واقعى جعل كنند ، نمىخواهند امرى در مقابل امر واقعى ايجاد كنند . ما در بحث اجزاء - كه اصل بحث ماست - خواهيم گفت كه ادلّهء امارات ، توسعه در اوامر واقعيه مىدهند ، دايرهء شرطيت را توسعه مىدهند ، دايرهء خصوصيات معتبر در مأمور به را توسعه مىدهند ، و الّا كجاى دليل استصحاب مىگويد : « صلّ مع الطهارة الظاهرية » كه حساب را جدا كند و بگويد : به ( أقيموا الصّلاة ) كارى نداشته باش ، با آيهء وضو كارى نداشته باش ، تو در حال شك ، عنوان خاص ديگرى پيدا كردى و در ارتباط با اين عنوان ، امر مستقل ديگرى پيدا كردى . ديگر « صلّ مع الوضوء » و « صلّ مع التيمّم » به درد تو نمىخورد ، تو مخاطب به « صلاة با طهارت استصحابيّه » هستى ؟ كجاى صحيحهء زراره يك چنين مسألهاى را مطرح مىكند ؟ اگر مىخواست چنين چيزى را
هامش
( 1 ) - وسائل الشيعة ، ج 1 ( باب 1 من أبواب نواقض الوضوء ، ح 1 )
( 2 ) - المائدة : 6