مقدّمه ، استحقاق اجرت ندارد ، چون مقدّمه به عنوان مأمور به نبوده تا موجب استحقاق اجرت باشد . « 1 » ممكن است كسى به مرحوم عراقى بگويد : اشكالى كه مرحوم آخوند نسبت به ثمرات سهگانه مطرح كرد در اينجا هم جريان دارد . توضيح : مرحوم آخوند سه ثمره را به عنوان ثمرهء فقهى مسألهء مقدّمهء واجب مطرح كرد و هر سه را مورد اشكال قرار داد . اشكال مشترك كه بر اين سه ثمره وارد بود اين بود كه اين ثمرات ربطى به شارع ندارد . ثمرهء اوّل اين بود كه « اگر كسى نذر كرد يك واجب شرعى را انجام دهد ، چنانچه ما ملازمه را در باب مقدّمهء واجب بپذيريم ، انجام مقدّمهء واجب ، مىتواند به عنوان وفاى به نذر محسوب شود » . مرحوم آخوند فرمودند : اين مسئله ربطى به شارع ندارد . شارع نمىگويد « كجا وفاى به نذر حاصل است و كجا حاصل نيست » . اين چيزى است كه مربوط به عقل است . در موارد ديگر امتثال هم همينطور است . تطبيقات عقليه را نمىتوان به عنوان ثمرهء نزاع در مسألهء اصوليه مطرح كرد . عين همين اشكال به مرحوم عراقى هم وارد است . اين كه مرحوم عراقى فرمود :
« اگر مقدّمه شرعاً واجب باشد ، اگرچه به عنوان واجب توصّلى خواهد بود ولى مىتوان با قصد قربت به آن جنبهء عبادى بخشيد » ، چنين چيزى حكم عقل است و ارتباطى به شارع ندارد . ثمرهء دوّمى كه ايشان مطرح كردند نيز همينطور است . شارع به عنوان يك حكم كلّى مىگويد : « اگر كسى ديگرى را به عملى كه داراى اجرت است امر كرد و امر او به عنوان تبرّع نبود ، آمر در مقابل انجام عمل ضامن است و بايد اجرة المثل را بپردازد » .
امّا اين كه « اگر مقدّمهء واجب ، وجوب شرعى پيدا كرد ، مأمور - در صورتى كه مقدّمه را تبرّعاً انجام نداده باشد - در مقابل انجام دادن اين مقدّمه استحقاق اجرت پيدا مىكند » ،
هامش
( 1 ) - مقالات الاصول ، ج 1 ، ص 334 و 335 و نهاية الأفكار ، ج 1 ، ص 326 و 327 و 347 و 348