اشكال اوّل مطرح شد ، مسألهء « نصب نردبان » از مورد كلام صاحب فصول رحمه الله خارج است و ايشان مقدّمهاى را درنظر دارد كه علت تامّه براى ترتّب ذى المقدّمه باشد بهطورى كه حتى ارادهء مكلّف هم بين علت و معلول فاصله نشده باشد . پس چگونه مىتوان بين اين دو جمع كرد ؟ در پاسخ مىگوييم : اشكال دوّم ، بيانى مستقل و با قطعنظر از اشكال اوّل است .
يعنى اگر ما وجوب غيرى را اختصاص به علت تامّه در خصوص واجبات توليديه و تسبيبيه نداديم ، آنوقت اشكال دوّم را مطرح مىكنيم . و الّا اگر اختصاص به آن مورد پيدا كند ، ديگر ما مقدّمهء موصلهاى كه متخلّف از ذى المقدّمه باشد نخواهيم داشت . رجوع به اصل بحث : بحث در ارتباط با كلام صاحب فصول رحمه الله پيرامون مقدّمهء موصله بود . سه اشكال ثبوتى در اينجا مطرح بود كه هر سه اشكال را جواب داديم . دو اشكال هم مرحوم آخوند نسبت به مقام اثبات مطرح كرده بودند كه ما آن دو را نيز جواب داديم . البته ما مىتوانيم اين دو اشكال را به مقام ثبوت برگردانيم ، به اين كيفيت كه بگوييم : « قول به وجوب مقدّمهء موصله ، مستلزم محدود كردن دايرهء وجوب غيرى ، به علت تامّه در خصوص واجبات توليديه است . مگر واجبات توليديه چقدر است كه ما بياييم حكم را محدود به واجبات توليديه ، آنهم در ارتباط با مجموع مقدّماتش - نه در مورد تكتك مقدّمات - بنماييم ؟ قولى كه مستلزم يك چنين محدوديتى باشد ، ثبوتاً باطل است . در مورد اشكال اخير نيز همين حرف را مىزنيم . بههرحال ، ما هر پنج اشكالى كه بر صاحب فصول رحمه الله وارد شده بود جواب داديم . سپس مرحوم آخوند ، ادلّهء صاحب فصول رحمه الله را مطرح كردهاند كه مهمترين آنها دليل وجدان است و ما به ذكر آن مىپردازيم : حاصل اين دليل اين است كه اگر ارادهء غيريهء انسان به چيزى تعلّق بگيرد ، يعنى شىء را - براى رسيدن به يك مطلوب نفسى - متعلّق ارادهء غيريهء خودش قرار دهد ، مثلًا « نصب نردبان » را به جهت رسيدن به « بودن بر پشتبام » متعلّق ارادهء غيريهء
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 557
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٥٥٧