را جارى كنيد . ما نحن فيه اصلًا صغراى اقل و اكثر ارتباطى نيست . اقل و اكثر ارتباطى مربوط به جايى است كه ما شك در جزئيت يا شرطيت چيزى براى مأمور به داشته باشيم و اينجا چنين شكّى نداريم . ما در اينجا شك داريم كه آيا وجوب « نصب نردبان » وجوب غيرى است يا نفسى ؟ « 1 » و اين ربطى به اقل و اكثر ارتباطى ندارد . اشكال دوّم ( اشكال كبروى ) : برفرض كه ما نحن فيه صغراى اقل و اكثر ارتباطى باشد ولى در مورد شك در شرطيت و عدم آن در اقل و اكثر ارتباطى جريان اصالة البراءة مورد اتفاق نيست . شيخ انصارى رحمه الله در رسائل قائل به اصالة البراءة شده است ، چون - بهنظر ايشان - علم اجمالى ، منحل به علم تفصيلى و شك بدوى خواهد شد . « 2 » مرحوم آخوند در كفايه معتقد است كه در اقل و اكثر ارتباطى نمىتوان اصالة البراءة را پياده كرد و انحلالى كه مرحوم شيخ انصارى مطرح كرده مستلزم محال است . « 3 » ولى آنچه تعجّبآور است اين است كه مرحوم نائينى در بحث اقل و اكثر ارتباطى قائل به تفصيل شده مىگويد : « اگر شك در اقل و اكثر ارتباطى در مورد جزئيت باشد ، اصالة البراءة جارى مىشود ، امّا اگر در مورد شرايط باشد ، اصالة البراءة جارى نمىشود » . « 4 » بنابراين برفرض كه ما نحن فيه صغراى اقل و اكثر ارتباطى باشد ، طبق مبناى خود ايشان نمىتوانيم اصالة البراءة را جارى كنيم بلكه مجراى اصالة الاشتغال است ، چون
هامش
( 1 ) - مثال را هم روى وضو پياده نمىكنيم تا شما خيال كنيد بهعنوان يك قاعدهء كلّى در تمامى موارد مسألهء وضو جريان دارد .
( 2 ) - فرائد الاصول ، ج 2 ، ص 459 - 462
( 3 ) - كفاية الاصول ، ج 2 ، ص 228
( 4 ) - فوائد الاصول ، ج 4 ، ص 143