مىتواند واجب نفسى را اثبات كند ؟ مخصوصاً بنا بر نظر مرحوم آخوند - كه هر دو را داراى قيد وجودى مىداند - مشكل بيشتر مىشود . در نتيجه اين راهى كه مرحوم آخوند مطرح كردند نمىتواند نفسيت واجب را ثابت كند .
مناقشهء شيخ انصارى رحمه الله نسبت به تمسك به أصالة الإطلاق :
شيخ انصارى رحمه الله از طريق ديگرى - غير از آنچه ما گفتيم - تمسك به اصالة الاطلاق براى اثبات نفسيت واجب را مورد مناقشه قرار داده است . « 1 » ايشان مىفرمايد : « هيئت - كه موضوع له براى وجوب است - داراى معناى حرفى است . « 2 » يعنى واضع وقتى مىخواسته هيئت افعل را وضع كند ، مفهوم و ماهيت طلب را درنظر گرفته ولى هيئت افعل را براى ماهيت طلب وضع نكرده بلكه براى مصاديق واقعى طلب وضع كرده است . مصاديق واقعى طلب ، همان ارادهء حقيقيهاى است كه قائم به نفس مولاست . و به عبارت ايشان : « موضوع له ، افراد و مصاديق اين طلب است » .
شاهد اين مطلب - براساس مبناى شيخ انصارى رحمه الله - اين است كه اگر مولا مثلًا صلاة
هامش
( 1 ) - از اينكه مرحوم شيخ انصارى در مقام جواب از « مسألهء تمسك به اطلاق براى اثبات نفسيت واجب » برآمدهاند استفاده مىشود كه همزمان با شيخ انصارى رحمه الله يا قبل از ايشان هم بزرگانى قائل به اين مسئله بودهاند . بنابراين بايد قبل از مرحوم آخوند نيز بزرگانى قائل به اين مسئله بوده باشند ، چون مرحوم آخوند شاگرد شيخ انصارى رحمه الله بوده است .
( 2 ) - حروف - بنا بر نظر مشهور و شيخ انصارى رحمه الله - داراى وضع عام و موضوع له خاص است ، يعنى واضع وقتى خواسته كلمهء « مِنْ » را وضع كند ، مفهوم كلّى « الابتداء » را تصوّر كرده ولى لفظ « مِنْ » را براى آن كلّى وضع نكرده بلكه براى مصاديق اين مفهوم كلّى وضع كرده است . ابتداى حركت از بصره ، ابتداى حركت از كوفه ، ابتداى حركت از قم ، ابتداى مطالعه ، ابتداى غذا خوردن و ساير كارهايى كه ابتداى واقعى دارند ، از مصاديق ابتدا و بهعنوان موضوع له براى لفظ « مِنْ » مىباشند . و بهعبارت ديگر : واضع - به وضع واحد - لفظ « مِنْ » را براى ميلياردها معنا وضع كرده است و طبق اين مبنا ، لفظ « مِنْ » يك مشترك لفظى است كه ميلياردها معنا دارد .