مقدّميت براى واجب اوّل است . در اينجا در دو مقام بايد بحث كرد : مقام اوّل : آيا در اينجا از ناحيهء اصول لفظى - مثل اصالة الاطلاق - يا حكم عقل ، راهى براى استكشاف نفسيت وجود دارد ؟ مقام دوّم : اگر در ما نحن فيه يك اصل لفظى يا حكم عقلى وجود ندارد ، آيا مقتضاى اصول عمليه در اينجا چيست ؟
بحث در مقام اوّل
آيا در ما نحن فيه از ناحيهء اصول لفظى - مثل اصالة الاطلاق - يا حكم عقل ، راهى براى استكشاف نفسيت وجود دارد ؟ در اينجا راههايى براى استكشاف نفسيت مطرح شده است :
1 - راه مرحوم آخوند
مرحوم آخوند مىفرمايد : « در جايى كه مقدّمات حكمت تمام باشد ، اصالة الاطلاق اقتضاى نفسيت مىكند ، زيرا واجب نفسى ، وجوبش مطلق و واجب غيرى وجوبش مقيّد است . مثلًا وجوب وضو معلّق است بر اينكه صلاة وجوب فعلى داشته باشد ، امّا وجوب خود صلاة معلّق بر چيز ديگر نيست . پس درحقيقت ، دوران بين نفسيت و غيريت ، مانند دوران بين اطلاق و تقييد است و در صورت تماميت مقدّمات حكمت ، اصالة الاطلاق جريان پيدا كرده و نفسيت واجب ثابت مىشود » . « 1 »
اشكال بر كلام مرحوم آخوند :
وقتى گفته مىشود : « الوجوب إمّا نفسيّ و إمّا غيريّ » ، آنچه بهعنوان مقسم واقع
هامش
( 1 ) - كفاية الاصول ، ج 1 ، ص 173 .