پاسخ دليل دوّم شيخ انصارى رحمه الله : ما از مرحوم شيخ انصارى سؤال مىكنيم كه آيا اين قيدى كه رجوع آن به مادّه يا هيئت مورد ترديد است ، متّصل به كلام است يا در يك كلام منفصل ذكر شده است ؟ ظاهر اين است كه كلام شيخ انصارى رحمه الله در ارتباط با قيد متّصل است ولى ما لازم است هر دو فرض را مورد بررسى قرار دهيم : 1 - قيد متّصل : مثل اين كه مولا بگويد : « إن جاءك زيد فأكرمه » ، در اينجا مىگوييم : اطلاق و تقييد ، مربوط به قيود منفصله است و در قيود متّصله اطلاقى وجود ندارد كه ما بخواهيم آن را مقيّد كنيم ، زيرا اطلاق از طريق مقدّمات حكمت ثابت مىشود . يكى از مقدّمات حكمت اين است كه مولا در مقام بيان باشد . مقدّمهء ديگر اين است كه قرينهاى براى تقييد ذكر نكرده باشد . وقتى مولا خودش مىگويد : « إن جاءك زيد فأكرمه » و حتّى قيد را قبل از حكم ذكر مىكند ، اينجا ما چگونه مىتوانيم مقدّمات حكمت را جارى كنيم ؟ آيا مىتوان با « أعتق رقبة مؤمنة » - كه خود مولا قيد ايمان را بعد از رقبه مطرح كرده است - معاملهء اطلاق و تقييد كرد ؟ اگر بخواهيم معاملهء اطلاق و تقييد كنيم ، مقدّمات حكمت اين اطلاق عبارت از چيست ؟ اطلاق نياز به مقام بيان دارد ، عدم قرينه بر تقييد مىخواهد . مولا در اينجا چگونه قرينه بر تقييد ذكر كند ؟ آيا لازم است عنوان تقييد و قيد را در كار بياورد ؟ از اوّل كه اين دستور را بهصورت « أعتق رقبة مؤمنة » صادر كرده است . آيا در اين « أعتق رقبة مؤمنة » اطلاق و تقييدى مطرح است تا شما بگوييد : « تقييد ، اگرچه مجاز نيست ولى خلاف اصل است » و ما از شما سؤال كنيم : « آن اصل چيست ؟ » شما بگوييد : « أصالة الاطلاق » كدام اصالة الاطلاق در اينجا مطرح است ؟ اصالة الاطلاق كه ظهور وضعى نيست . اصالة الاطلاق بايد از مقدّمات حكمت ثابت شود و يكى از مهمترين مقدّمات حكمت اين است كه خود مولا قرينهاى بر تقييد اقامه نكرده باشد درحالىكه در « أعتق رقبة مؤمنة » خود مولا قرينه بر تقييد اقامه كرده است . ممكن است گفته شود : ما نحن فيه را نمىتوان با « أعتق رقبة مؤمنة » مقايسه
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 412
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٤١٢