اطلاق مادّه از نظر شمولى بودن و بدلى بودن فرق مىگذارد . مادّه خواه قيدش لازم التحصيل باشد يا نباشد ، بيش از يك نوع اطلاق ندارد امّا شيخ انصارى رحمه الله براى هيئتْ اطلاق شمولى و براى مادّه ، اطلاق بدلى درست مىكند و اطلاق شمولى در صورتى است كه هيئت بهمعناى خودش باشد امّا اگر مقصود از هيئت ، مادّه باشد ديگر مادّه - بما أنّها مادّة - داراى دو نوع اطلاق نيست . بهنظر مىرسد كه مرحوم شيخ انصارى اين مسئله را بهصورت فرض مطرح كرده است . يعنى مىخواهد بگويد : برفرض كه ما حرف مشهور را بپذيريم و قيد را دو نوع بدانيم ولى در صورت شك در رجوع قيد به مادّه يا هيئت ، قيد به مادّه برمىگردد و الّا طبق مبناى خود شيخ انصارى رحمه الله اصلًا اين مسئله قابل طرح نيست . حال كه پاسخ سؤال فوق روشن شد ، به بيان اصل كلام شيخ انصارى رحمه الله مىپردازيم : شيخ انصارى رحمه الله براى اثبات مدّعاى خود دو دليل اقامه كرده است :
دليل اوّل :
اطلاقِ هيئتْ شمولى و اطلاق مادّه بدلى است و در دوران امر بين تقييد اطلاق شمولى و تقييد اطلاق بدلى ، قاعدهء كلّى اين است كه اطلاق بدلى تقييد بخورد نه اطلاق شمولى ، چون اطلاق شمولى از يك قدرت و كمال برخوردار است و در مقابل قيد تسليم نمىشود امّا اطلاق بدلى ضعيف است و قيد دامن آن را مىگيرد . « 1 » براى توضيح كلام ايشان لازم است اوّلًا : فرق بين اطلاق شمولى و اطلاق بدلى معلوم گردد و ثانياً : بررسى كنيم كه چگونه اطلاق هيئت شمولى و اطلاق مادّه بدلى است ؟ فرق بين اطلاق شمولى و اطلاق بدلى : در باب مطلق و مقيّد مطرح شده است كه اگر در موردى مقدّمات حكمت تماميت
هامش
( 1 ) - مطارح الأنظار ، ص 49