اشكال ديگر بر شيخ انصارى رحمه الله : ما اگرچه اشكال سابق را از كلام شيخ انصارى رحمه الله بر طرف كرديم ولى ممكن است به ايشان اشكال شود كه : « شما كه استطاعت را قيد براى واجب - يعنى حج - مىدانيد بايد ملتزم شويد كه وجوب حج حتّى قبل از استطاعت هم تحقّق دارد و در اين صورت تحصيل مقدّمات آن نيز واجب مىشود ؟ چون ممكن است بعداً استطاعت حاصل شود ، زمان هم كه در وقت خودش تحقّق پيدا مىكند » . آيا مىشود كسى ملتزم به اين مسئله شود ؟ در اين جهت كه فرقى بين استطاعت و موسم نيست . شما مىگوييد : « موسم و استطاعت ، دو قيد براى واجب هستند » ما هم از شما دفاع كرديم و گفتيم : « با اينكه استطاعت ، امر اختيارى است ولى لزوم تحصيل ندارد و نحوهء مدخليت آن در حج غير از نحوهء مدخليت طهارت در باب نماز است » آنوقت شما مىخواهيد بگوييد : « قبل از استطاعت هم ، وجوب حج تحقّق دارد پس تحصيل مقدّمات آن واجب است » آيا مىتوانيم بهعنوان متشرعه ملتزم به يك چنين چيزى بشويم ؟ لذا - همانطور كه گذشت - مرحوم آخوند بر تقسيم صاحب فصول رحمه الله اشكال كردند كه مطرح شدن يك تقسيم در باب مقدّمهء واجب ، به اين معناست كه اين تقسيم مربوط به مقدّمهء واجب است و الّا خود واجب داراى تقسيمات زيادى است ، مثل تقسيم به عبادى و غير عبادى ولى با وجود اين ، چنين تقسيمى در بحث مقدّمهء واجب مطرح نمىشود ، چون در آنجا نقشى ايفا نمىكنند . مرحوم آخوند به صاحب فصول رحمه الله فرمودند : با وجود اينكه واجب معلّق استحاله ندارد ولى تقسيم شما ربطى به بحث مقدّمهء واجب ندارد . ممكن است صاحب فصول رحمه الله بگويد : ما اين تقسيم را براى اثبات وجوب تهيهء گذرنامه قبل از زمان حج مطرح كرديم . مىگوييم : اين حرف درست است ولى سؤال اين است كه وجوب تحصيل گذرنامه در ماه شعبان آيا در ارتباط با وجوب حج در ماه شعبان است يا در ارتباط با استقبالى بودن حج است ؟ قوام اين تقسيم اين بود كه شما ( صاحب فصول رحمه الله ) واجب را به دو قسم حالى و
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 386
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٣٨٦