ناچاريم توضيحى در ارتباط با كلام شيخ انصارى رحمه الله مطرح نماييم تا اين اشكال بر طرف شود . بيان مطلب : قيودى كه مورد اختلاف شيخ انصارى رحمه الله و مشهور قرار گرفته - كه آيا به هيئت مربوط است يا به مادّه ؟ - بر دو قسم است : 1 - قيود غير اختيارى ، يعنى قيودى كه در اختيار مكلّف نيست ، خواه اصلًا در اختيار هيچ مكلّفى نباشد ، مثل مسألهء وقت و خواه در اختيار غير مأمور باشد ، مثل مجىء زيد در جملهء « إن جاءك زيدٌ فأكرمه » ، كه فعل زيد مربوط به خود اوست نه مربوط به مكلّفى كه مأمور شده است . در اين صورت مشكلى نيست ، زيرا قيد غير اختيارى را مشهور در رابطه با وجوب و مرحوم شيخ انصارى در ارتباط با واجب مىدانند . 2 - قيود اختيارى . در قيد اختيارى اگر ما مبناى مشهور را اخذ كنيم - كه قيد مربوط به هيئت است و قبل از تحقّق قيد ، وجوب و تكليفى تحقّق ندارد - تحصيل اين قيد لازم نخواهد بود . ما در تقسيم مقدّمه به « مقدّمهء وجود و مقدّمهء وجوب و مقدّمهء علم و مقدّمهء صحت » گفتيم : مقدّمهء وجوب ، از محلّ بحث مقدّمهء واجب خارج است و كسى نيامده قائل به وجوب آن بشود . مثلًا استطاعت يكى از قيودى است كه در اختيار مكلّف است و طبق مبناى مشهور بهعنوان قيد براى وجوب است ، درعينحال هيچكسى نيامده بگويد : « تحصيل استطاعت بر مكلّف واجب است » . دليل اين مسئله ، طبق مبناى مشهور روشن است زيرا استطاعت مقدّمهء وجوب است و مقدّمهء وجوب از محلّ بحث مقدّمهء واجب خارج است . امّا طبق مبناى شيخ انصارى رحمه الله ممكن است در ابتداى امر اشكالى بهنظر برسد و به مرحوم شيخ انصارى گفته شود : شما مىگوييد : « استطاعت نيز مانند وقت بهعنوان قيد براى واجب است نه براى وجوب » ، ما مىگوييم : « در اين صورت ، هر دو مقدّمهء واجب هستند ولى يك مقدّمهء غير اختيارى و ديگرى مقدّمهء اختيارى است . مقدّمهء غير اختيارى - به ملاحظهء اينكه غير اختيارى است - وجوب مقدّمى ندارد ، زيرا وجوب
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 384
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٣٨٤