وقت مطرح است . درحالىكه در باب نماز ، انسان واجب نيست قبل از وقت تحصيل طهارت كند پس چرا در باب حج لازم است قبل از وقت ، به تهيهء مقدّمات بپردازد ؟ حال با توجه به اينكه وجوب مقدّمات ، وجوب تبعى است و تا وقتى ذى المقدّمه واجب نشود نمىتواند وجوبى براى مقدّمه پيدا شود ، اينجا چه بايد بكنيم ؟ صاحب فصول رحمه الله براى رهايى از اين مشكل ، چارهاى جز تصوير واجب معلّق نداشته لذا فرموده است : ما بايد حساب حج را از حساب صلاة جدا كنيم . در مورد صلاة ، قبل از فرارسيدن وقت ، وجوبى نيست لذا تحصيل مقدّمه هم واجب نيست امّا در باب حج ، بهمجرّد حصول استطاعت ، وجوبْ حاصل مىشود و مسألهء وقت بهعنوان قيد براى خود حج قرار داده مىشود . و در نتيجه حج بهعنوان واجب معلّق است يعنى وجوبْ الآن تحقّق دارد ولى واجب - يعنى حج - متوقّف بر يك امر استقبالى به نام زمان است كه خواهناخواه تحقّق پيدا مىكند و مقدور مكلّف هم نيست . مورد ديگر - كه خيلى هم مورد ابتلاست - اين است كه اگر كسى در شب ماه رمضان جنب شد بايد قبل از طلوع فجر غسل كند . روشن است كه اين غسل مربوط به روزهء روز بعد است درحالىكه روزهء فردا از اوّل طلوع فجر وجوب پيدا مىكند . پس چرا غسل جنابت ، قبل از طلوع فجر واجب شده است ؟ غسل جنابت يك واجب تبعى و مقدّمى و غيرى است پس چرا قبل از وجوب ذىالمقدّمهاش وجوب پيدا كرده است ؟ در اينجا هم صاحب فصول رحمه الله ناچار شده مسألهء واجب معلّق را تصوير كند و بگويد : « وجوب روزه از اوّل شب تحقّق دارد » و يا حدّ اقل از همان نيم ساعت قبل از فجر - كه ظرفيت براى غسل جنابت دارد - روزه وجوب دارد امّا معناى وجوب روزه از نيم ساعت قبل از فجر - وجوب امساك از آن زمان نيست بلكه واجب ، از اوّل فجر شروع مىشود . براى حلّ اين مشكل چهار راه ديگر هم وجود دارد كه مبنايى است و دو مورد آن را قبلًا ذكر كرديم ولى با توجه به اينكه در بعضى از آن راهها توضيحاتى لازم است ، ما هر چهار راه را مطرح خواهيم كرد .
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 382
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٣٨٢