آيا شما تهيهء مقدّمات را در روز پنجشنبه لازم مىدانيد يا نه ؟ اگر مىگوييد : « بايد مقدّمات را فراهم كند » ، مىگوييم : اين وجوب ، از راه وجوب مقدّمه است و هنگامى كه ذى المقدّمه در روز پنجشنبه واجب نيست چگونه شما مىگوييد : « مقدّمهء آن واجب است » ؟ و اگر مىگوييد : « تهيهء مقدّمات لازم نيست » ، مىگوييم : « در اين صورت چگونه مىخواهيد وقتى زيد آمد او را اكرام كنيد ؟ چون فرض اين است كه اكرام او امكان ندارد » . امّا بنا بر مبناى شيخ انصارى رحمه الله اين اشكال وارد نيست ، چون بهنظر ايشان همينالان حكم تحقّق دارد در نتيجه مقدّمهء آنهم - بنا بر وجوب مقدّمه - واجب است . بنا بر مبناى مرحوم عراقى هم اشكال وارد نيست ، زيرا بهنظر ايشان الآن بعث و تحريك وجود ندارد ولى حكمْ تحقّق دارد و وجوب و حكم ، غير از بعث و تحريك است . در باب شرعيات هم اگر كسى قبل از رسيدن وقت نماز آب دارد و مىداند كه اگر الآن وضو نگيرد ، هنگام فرارسيدن وقت نماز ، فاقد الماء خواهد شد و فرض كنيم چيزى هم به عنوان تيمم بدل از وضو تشريع نشده « 1 » و وضو شرط نماز است ، طبق مبناى شيخ انصارى رحمه الله و مرحوم عراقى - كه مىگويند : « تكليف ، قبل از وقت هم تحقّق دارد » - از باب مقدّمهء واجب ، براى اين شخص واجب است الآن وضو بگيرد . ولى مشهور با مشكل مواجه مىشوند ، زيرا اگر بگويند : « بايد الآن وضو بگيرد » ، مىگوييم :
« چه دليلى براى وجوب وضو هست ؟ وقتى خود نماز ، وجوب پيدا نكرده ، چطور مىشود مقدّمهاش - از باب مقدّميت - وجوب پيدا كند ؟ » و اگر بگويند : « الآن واجب نيست وضو بگيرد » ، مىگوييم : « در اين صورت ، نمىتواند بعد از رسيدن وقت ، نماز را اتيان كند ، چون فرض اين است كه تيمم بدل از وضو هم تشريع نشده است » .
هامش
( 1 ) - چون در اينجا كه تيمم بدل از وضو تشريع شده ، راه تخلّصى براى او هست .