وقتى كه مولا مىگويد : « إن جاءك زيد فأكرمه » وجوب اكرام - بنا بر مبناى مرحوم شيخ انصارى - در همان وقت ، ثابت است ولى واجب داراى يك قيد است . واجب ، اكرام مقيّد به مجىء است . همانطور كه مشهور در مورد حج مىگفتند : « وقتى استطاعت حاصل شد ، حج وجوب پيدا مىكند ولى واجب ، مقيّد به زمان خاصى است » . بنابراين همانطور كه اگر حج قبل از فرارسيدن زمان خودش انجام شود ، مأمور به تحقّق پيدا نكرده است ، اگر اكرام هم قبل از مجىء زيد تحقّق پيدا كند مأمور به تحقّق پيدا نكرده است . خلاصه اينكه آنچه مشهور در ارتباط با واجب معلّق مىگويند ، بنا بر مبناى شيخ انصارى رحمه الله در همهء واجبات مشروط جريان دارد و همهء واجبات مشروط ، واجب معلّق مىشوند . لذا طبق بيان ايشان بايد گفت : « موقع صبح ، نماز ظهر و عصر وجوب دارد ولى واجبْ متوقّف بر زوال شمس است » . و چهبسا آثارى هم براى ثبوت اصل اين تكليف ترتّب پيدا كند . امّا بنا بر مبناى مشهور كه قيد را قيد هيئت مىدانند ، قبل از اينكه مجىء زيد حاصل شود ، بعث و تحريك اعتبارى وجود ندارد . آيا بنا بر مبناى مشهور هم ممكن است كسى ادّعا كند كه در عين اينكه قيد به هيئت برمىگردد ، وجوب و حكم الزامى مولا قبل از قيد تحقّق دارد ؟ در اينجا مرحوم عراقى بيانى دارند كه لازم است مورد بررسى قرار دهيم :
كلام مرحوم محقّق عراقى :
مرحوم محقّق عراقى با اينكه در واجب مشروط همان نظريهء مشهور را اختيار كرده است مىفرمايد : « در مثل « إن جاءك زيد فأكرمه » حكم وجوب اكرام ، قبل از تحقّق مجىء ثابت است » يعنى در واقع ايشان جمع كرده است بين اينكه از طرفى قيد به هيئت برگردد و از طرفى وجوب و حكم الزامى مولا قبل از قيد تحقّق داشته باشد . « 1 »
هامش
( 1 ) - نهاية الأفكار ، ج 1 ، ص 295