اينكه اينها توجيهاتى دارد و با قاعدهء عقليه تطبيق مىكند ؟ مثال شرط متأخّر در عبادات : از وظايف مستحاضهء كثيره اين است كه بايد براى هر دو نماز يك غسل انجام دهد . بعضى از فقها فتوا دادهاند كه غسل زن مستحاضهء كثيره براى نماز مغرب و عشاء همانطور كه مدخليت در صحت نماز مغرب و عشاى آن شب دارد ، مدخليت در صحت روزهء روز گذشته هم دارد درحالىكه با فرارسيدن شب ، وقت روزهء روز گذشته تمام شده است . به حسب ظاهر ، اين از موارد شرط متأخّر است ، چون مثلًا روزهء روز شنبه با دخول شب تمام شده ولى شرط صحتش عبارت از غسل شب يكشنبه است . البته اين مسئله در ارتباط با خصوص روزه است و غسل نسبت به نماز عشائين بهعنوان شرط مقارن مطرح است . مثال شرط متأخّر در معاملات : در باب معاملات نيز در مورد بيع فضولى - بنا بر بعضى از احتمالات - مسألهء شرط متأخّر را مطرح كردهاند . توضيح اينكه در مورد اجازهء مالك نسبت به بيع فضولى سه احتمال است : 1 - اجازه ، ناقل باشد ، يعنى تا زمانى كه اجازه تحقّق پيدا نكرده است ، نقل و انتقال و ملكيت حاصل نمىشود . براساس اين مبنا اگر اشكالى هم باشد در ارتباط با شرط متقدّم است ولى ما مىخواهيم اشكال را در ارتباط با شرط متأخّر مطرح كنيم . 2 - اجازه ، كاشف باشد و در باب كشف هم دو احتمال است : الف : كاشفيت اجازه بهصورت كشف حكمى باشد . يعنى اجازهء بعدى كشف نمىكند كه ملكيت و نقل و انتقال از هنگام بيع حاصل شده است . ولى ما موظّفيم آثار ملكيت را از هنگام بيع بار كنيم . بنابراين فرض هم مسألهء شرط متأخّر مطرح نيست . ب : كاشفيت اجازه بهصورت كشف حقيقى باشد ، يعنى اجازهء بعدى كاشف از اين است كه ملكيت حقيقتاً هنگام بيع حاصل شده است . پس تحقّق ملكيت هنگام بيع بهسبب بيع فضولى مشروط به اجازهاى است كه بعد از آن حاصل مىشود و اين مثال براى شرط متأخّر است .
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 248
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٢٤٨