ظاهريه چيست ؟ آيا مىخواهد آثارى را كه ظاهر ادلّهء طهارت واقعيه است در مورد شك در طهارت جعل كند ؟ يا اينكه به آن آثار كارى ندارد ؟ بهعبارت ديگر : آيا قاعدهء طهارت مىخواهد بگويد : در صورتى كه شما شك در طهارت ثوب خود داشته باشيد ، آثار طهارت را برآن مترتّب كنيد ؟ يا اينكه مىخواهد بگويد : در صورتى كه شك در طهارت ثوب خود داشته باشيد ، هيچيك از آثار طهارت واقعى را نمىتوانيد مترتب كنيد ولى با وجود اين ، لباس شما داراى طهارت ظاهريه است ؟ اگر قاعدهء طهارت بخواهد بگويد : « هيچيك از آثار طهارت واقعيه مترتب نمىشود » پس چه فايدهاى در اين طهارت ظاهريه وجود دارد ؟ اگر با طهارت ظاهريه نتوانيم نماز بخوانيم ، طهارت ظاهريه چه فايدهاى خواهد داشت ؟ چه تسهيلى بر اين جعل مترتب است ؟ بنابراين ناچاريم بگوييم : « معناى حكم به طهارت ظاهريه ، ترتيب آثار طهارت واقعيه است ، يعنى با اين لباس مىتوان نماز خواند و خوردنى و آشاميدنى كه در طهارت و نجاست آن شك داريم و حالت سابقه ندارد ، محكوم به طهارت است و اكل و شرب آن جايز است » . در اين صورت جاى اين سؤال است كه چگونه مىشود شارع مقدّس از طرفى درضمن « صلّ مع الطهارة » به ما بگويد : « طهارت واقعيه ، شرط در صلاة است » و از طرفى درضمن قاعدهء طهارت بگويد : « نماز خواندن در بدن و لباس مشكوك الطهارة جايز است » ؟ در اينجا ناچاريم به سبب قاعدهء طهارت - كه معنايش ترتيب آثار طهارت است - تصرّفى در ادلّهء آن آثار كرده و بگوييم : « اگرچه ظاهر آن ادلّه ، شرطيّت طهارت واقعيه است ، امّا دليل قاعدهء طهارت بهمنزلهء يك مفسّر و دليل حاكم است كه دليل محكوم را تبيين كرده و دايرهء آن را توسعه مىدهد » . يعنى مىگويد : « هرچند ظاهر آن ادلّه ، مدخليّت طهارت واقعيه است ولى مراد خداوند چنين چيزى نيست بلكه خداوند اعم از طهارت واقعيه و ظاهريه را اراده كرده است . صلّ مع الطهارة ، به اين معنا است كه بايد براى نماز ، طهارتى وجود داشته باشد ، خواه طهارت واقعيه باشد كه شما از راه
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 136
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص١٣٦