عام ، ملاك مستقل داشته و تكليف مستقلى باشد . اكرام زيد - بما أنّه عالم - يك ملاك مستقل داشته و تكليف مستقلى است ، اكرام عَمْرو عالم هم همينطور و اكرام بكر عالم نيز بههمينصورت است و ارتباطى هم بين اينها - مثل اقلّ و اكثر ارتباطى - وجود ندارد تا اگر كسى از صد عالم ، هشتاد نفر را اكرام كرد و بيست نفر را اكرام نكرد بگوييم :
« امتثال انجام نداده است » . بله در عام مجموعى اين مسئله مطرح است امّا در عام استغراقى ، هريك از افراد ، ملاك و مناط مستقل داشته و چون تكليف متعدّد است ، امتثال هم تعدّد پيدا مىكند ، در نتيجه گاهى هم امتثال تحقق پيدا مىكند و هم مخالفت ، مثل اينكه مثلًا از صد نفر ، هشتاد نفر را اكرام كرده و بيست نفر را اكرام نكند . بنابراين ، در عام استغراقى هم حكم متعدّد است ولى نه به روشنى تعدّد در باب صلات و زكات كه مكلّفٌ به در آنها عناوين متعدّده است . در اينجا نوع سومى هم براى تعدّد حكم وجود دارد و آن مسألهء واجب كفائى است كه مرحوم بروجردى ما نحن فيه را به آن تنظير كرد . در واجب كفائى هم احكام و تكاليف تعدّد دارد ، به لحاظ اينكه مكلّفين متعدّد هستند . در واجب كفائى اينگونه نيست كه هر مكلّفى بعض مكلّف باشد و يا بعض تكليف به او توجه پيدا كرده باشد بلكه هر مكلّفى مستقلًا تكليف دارد و از اين نظر ، بين واجب عينى و واجب كفائى فرقى وجود ندارد . همانطوركه در واجب عينى ، هر مكلّفى در ارتباط با آن واجب ، تكليف مستقل داشته و براى او موافقت خاصّ و مخالفت خاصّى نسبت به آن تكليف مطرح است ، در واجب كفائى هم همينطور است ولى سنخ واجب كفائى و نحوهء آن اين است كه اگر يكى سبقت گرفت و مأمور به را قبل از ديگران انجام داد ، تكاليف از عهدهء ديگران برداشته مىشود . و اين خود سنخى از وجوب و نحوهاى از تكليف است . در واجب عينى اگر كسى تكليف را انجام داد از عهدهء ديگران ساقط نمىشود ، در واجب كفائى هم هر دو مكلّفند و تكليف دارند لذا اگر همه مخالفت كنند ، مستحقّ عقوبت خواهند بود ، و اينكه ديده مىشود همه استحقاق عقوبت پيدا مىكنند ، كاشف از تعدّد تكليف در ارتباط با اين واجب است و
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 485
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٤٨٥