كرده و هر دو فرض را در نظر دارد . نكتهء دوم : در ابتداى برخورد با كلام مرحوم آخوند ، ممكن است تصور شود كه مرحوم آخوند مىخواهد بگويد : « ظهور در معناى مجازى از بين مىرود و ما در ميان معانى مجازيّه مردّد مىباشيم و نمىدانيم كدام معناى مجازى اراده شده است و به عبارت ديگر : در اينجا قرينهء صارفه وجود دارد و قرينهء معيّنه وجود ندارد » ولى اين معنا مراد مرحوم آخوند نيست بلكه مراد ايشان اين است كه امر واقع بعد از نهى يا بعد از توهّم نهى ، نه ظهور در معناى حقيقى دارد و نه ظهور در معناى مجازى دارد ، هرچند معناى مجازى به صورت مردّد باشد كه كسى بگويد : « اجمالًا معناى مجازى اراده شده ولى نمىدانيم كدام يك از معانى مجازيه اراده شده است » . ايشان وقتى مىفرمايد : « ظهور در هيچيك از معانى سهگانه ندارد » مىفرمايد : « و التحقيق أنّه لا مجال للتشبث بموارد الاستعمال فإنّه قلّ مورد منها يكون خالياً عن قرينة على الوجوب أو الإباحة أو التبعية » ملاحظه مىشود كه ايشان در ارتباط با وجوب هم - كه معناى حقيقى است - مىفرمايد : در مورد استعمال آن قرينه بر وجوب تحقق دارد . سپس مىفرمايد : « و مع فرض التجريد عنها لم يظهر بعد كون عقيب الحظر موجباً لظهورها في غير ما تكون ظاهرة فيه » يعنى اگر جايى فرض كنيم كه هيچ قرينهاى وجود ندارد ، هنوز ظهورى پيدا نشده براى اينكه بودن امر بعد از نهى موجب ظهور هيئت در معناى مجازى شود . سپس مىفرمايد : « غاية الأمر يكون موجباً لإجمالها غير ظاهرة في واحد منها إلّا بقرينة اخرى » . يكى از موارد « منها » ، خود وجوب است كه عبارت از معناى حقيقى است . بنابراين اگرچه در ابتداى امر ممكن است به ذهن بيايد كه ايشان مىخواهد بگويد : « در هيچيك از معانى مجازيه ظهور ندارد » ولى با توجه به اينكه وجوب را هم قبلًا ذكر كرده ، وقتى كلمهء « منها » را مىگويد ، شامل وجوب هم شده و معناى عبارت
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 444
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٤٤٤