امّا اگر غيرى باشد ، نه تنها وجوب وضو به وجوب صلاة ارتباط دارد بلكه صلاة هم مربوط به وضو مىشود ، زيرا اگر وضو ، وجوب غيرى پيدا كرد ، وجوب غيرى از باب مقدّميّت است و قدر مسلّم در باب مقدّميت هم مسألهء شرطيت است چون مسألهء جزئيت ، هم از نظر صغرى مورد بحث است و هم از نظر كبرى . و ما اين مطلب را در بحث مقدّمهء واجب به طور مبسوط مورد بررسى قرار خواهيم داد كه آيا اجزاء ، مقدميّت دارند يا نه ؟ و برفرض كه مقدّميت داشته باشند ، آيا وجوب غيرى دارند يا نه ؟ ولى آنچه در بحث مقدّمهء واجب ، مثال روشن دارد ، مسألهء شرايط است . اگر وجوب وضو غيرى باشد ، ارتباطى با وجوب نماز پيدا مىكند ، به اين معنا كه هر زمانى كه نماز واجب شود ، وضو هم واجب مىشود . از طرف ديگر هم اگر وجوب وضو غيرى باشد لازمهاش اين است كه وضو شرط نماز باشد ، در اين صورت نماز بدون وضو هم باطل است .
بنابراين وقتى ما شك مىكنيم كه آيا وضو واجب نفسى است يا واجب غيرى ؟ در حقيقت شك ما به اين برگشت مىكند كه آيا وضو شرط صلاة است يا نه ؟ روشن است كه در ساير مواردى كه ما شك در شرطيت چيزى براى صلاة بنماييم ، از راه اطلاق ( أقيموا الصلاة ) « 1 » مىتوانيم شرطيت آن را نفى نماييم . البته اطلاقى كه اينجا مورد استفاده قرار مىگيرد اطلاق در ارتباط با ماده - يعنى صلاة - است نه اطلاق در ارتباط با وجوب و هيئت . در اينجا مىگوييم : مولا به ما گفته است نماز بخوانيد ولى آن را مقيّد به وضو نكرده است . بنابراين اگر ما شك كرديم كه آيا وضو براى نماز شرطيت دارد يا نه ؟
اصالة الاطلاق در مادهء ( أقيموا الصلاة ) جارى شده و شرطيت را نفى مىكند . البته ترديدى نيست كه وضو واجب است امّا وجوب وضو ، به معناى شرطيت وضو براى صلاة نيست . ما وقتى شك مىكنيم كه آيا وضو شرط صلاة است يا نه ؟ شك مىكنيم كه آيا نماز بدون وضو صحيح است يا نه ؟ لازمهء وجوب غيرى وضو ، اين است كه هم
هامش
( 1 ) - در صورت تمام بودن مقدمات حكمت .