معناى حرفى نيست بلكه نفس هيئت ضَرَبَ و اضْرِبْ و امثال اينها معناى حرفى دارد و مفهوم كلمهء « هيئت » مثل مفهوم كلمهء « ابتداء » در « مِن » است . « ابتداء » يك مفهوم اسمى است اگرچه اضافه هم بشود ، مثل : « ابتداء مطالعتى ساعة كذا » ، ولى ابتداهاى خارجى داراى معناى حرفى مىباشند . بنابراين نفس عنوان « هيئت افْعَلْ و مشابه آن » يك معناى اسمى جامع است ولى مصاديق آنكه عبارت از اضْرِبْ و امثال آن مىباشد ، هيئتهايشان هيئتهاى حرفى و ايجادى است . لذا حضرت امام خمينى رحمه الله مىفرمايد :
معناى امر ، يك مفهوم كلى اسمى است كه شامل تمام هيئاتِ مثل افْعَلْ مىشود بهشرط اينكه اينها در معناى موضوع له خود استعمال شوند ولى اين معانى آنها داخل در معناى امر نيست . معناى امر عبارت از « هيئت افْعَلْ و مشابه آن » مىباشد . در نتيجه آن چيزى را كه امام خمينى رحمه الله بهعنوان معناى لغوى و اصطلاحى امر بيان مىكند همان چيزى است كه مرحوم آخوند بهعنوان معناى اصطلاحى امر مطرح كرد . ولى تعبيرات مختلف بود . اشكال : همان اشكالى كه مرحوم آخوند بر معناى اصطلاحى وارد كرد در اينجا نيز بر كلام امام خمينى رحمه الله وارد است . مرحوم آخوند مىفرمود : « القول المخصوص » يك معناى حدثى و اشتقاقى نيست درحالىكه استعمالات اشتقاقيه كه در اصطلاح هست ، ناظر به همين معناى مصطلح است . اين اشكال - به نحو شديدتر - بر امام خمينى رحمه الله نيز وارد است ، زيرا ايشان مىفرمايد : « امر در لغت و اصطلاح بهمعناى « هيئت افعل » و « القول المخصوص » است » . در اين صورت ، اشتقاقاتى كه در لغت و در اصطلاح مطرح است چگونه بايد توجيه شود ؟ اگر بنا بر حرف مرحوم آخوند ، اشكال فقط در ارتباط با اصطلاح بود ، بنا بر حرف امام خمينى رحمه الله ، اشكال هم در ارتباط با لغت مطرح است و هم در ارتباط با اصطلاح . پاسخ اشكال : حضرت امام خمينى رحمه الله در جواب از اشكال فوق مىفرمايد :
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 42
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٤٢