چه چيزى خارج از آن است . از نظر اين دواعى ، هيچ فرقى بين ذات مأمور به و اجزاء و شرايط آن وجود ندارد . رجوع به اصل بحث بحث ما در ارتباط با پاسخى بود كه مرحوم بروجردى و حضرت امام خمينى رحمه الله نسبت به كلام مرحوم آخوند مطرح كرده بودند كه پس از بيان مقدمات فوق ، به بيان كلام اين دو بزرگوار مىپردازيم : مرحوم آخوند فرمود : « ما چه قصد الأمر را بهصورت شرطيت در متعلّق اخذ كنيم و چه بهصورت جزئيت اخذ كنيم داراى استحاله است » . ايشان در تقريب استحالهء اخذ قصد الأمر بهعنوان شرطيت در متعلّق امر فرمود : « شما در خارج ، نماز را به داعى امر متعلّق به آن اتيان مىكنيد ، درحالىكه مكلّف قدرت ندارد نماز را به داعى امر متعلّق به نماز انجام دهد ، زيرا امر ، به ذات نماز تعلّق نگرفته است بلكه به مقيَّد - بما هو مقيَّد - تعلّق گرفته است و در چنين صورتى ، ذات مقيَّد ، مأمور به نيست . نماز مأمور به ، نماز مقيّد به قصد قربت و داعى امر است ، امّا در مقام عمل ، نماز را به داعى امر متعلِّق به نماز انجام مىدهيد ، اوّل ثابت كنيد نماز مأمور به است بعد بگوييد « ما نماز را به داعى امر متعلِّق به نماز انجام مىدهيم » . در پاسخ به مرحوم آخوند مىگوييم : اگر داعى را به آن صورت كه ما ذكر كرديم مطرح كنيم ، اشكال بر طرف مىشود ، زيرا در اين صورت « خوف از عقاب » هم بهعنوان داعى بر اتيان مأمور به مطرح است و هم جنبهء شرطيت دارد ، يعنى نماز مأمور به ، عبارت از نمازى است كه داعى بر اتيان آن خوف از عقاب باشد . كجاى يك چنين نمازى غير مقدور براى مكلّف است ؟ و همانطور كه در مقدّمهء بحث مطرح كرديم ، داعويت ، مسائل مختلفى است كه بر حسب مبادى و مبانى اعتقادى و اختلاف درجات عبوديت در افراد تحقق دارد ، كه معمولًا در ما بهصورت « خوف از عقاب » يا « طمع در ثواب » است . در اين صورت اگر از ما سؤال كنند : « مأمور به چيست ؟ » جواب مىدهيم :
« صلاة مقيّد به داعى الهى ، كه اين داعى الهى ، نسبت به مراتب عبوديت انسانها فرق
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 337
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٣٣٧