پيدا نمىكنند . تا خانهاى در خارجْ وجود نداشته باشد ، نمىتواند اتصاف به مملوك بودن پيدا كند ، هرچند ملكيت و زوجيت دو امر اعتبارى هستند . اما در ارتباط با وجوب ، نمىتوان گفت : « اوّل بايد نماز در خارجْ وجود پيدا كند سپس اتصاف به وجوب پيدا كند » ، اگرچه بعديّت ، رتبى باشد . زيرا تا نماز واجب نشود ، كسى آن را در خارج ايجاد نمىكند و بعد از آنكه وجود پيدا كرد ، ديگر غرض مولا حاصل مىشود و با حصول غرض مولا ، تكليف ساقط مىشود . لذا در اصول جملهء مشهورى است كه در بسيارى از جاها مطرح مىكنند و مىگويند : « خارج ، ظرف سقوط تكليف است نه ظرف ثبوت آن » . بنابراين ، بين وجوب با ملكيت و زوجيت تفاوت وجود دارد ، اگرچه همهء آنها امور اعتبارى مىباشند . زوجيت و ملكيت ، نياز به وجود خارجى دارند ولى در باب وجوب ، اگر وجود خارجى تحقق پيدا كرد ، وجوبْ ساقط مىشود . وقتى غرض حاصل شد ، نه حدوث امر معنا دارد و نه بقاء امر مىتواند معنا داشته باشد . در نتيجه احتمال سوم ، بدون اشكال كنار مىرود . بررسى احتمال دوم : اگر « صلاة متّصف به وجود ذهنى مولا » واجب باشد ، ديگر قابليت امتثال نخواهد داشت ، زيرا در اين صورت ، « ذاتِ مقيّد » مطرح نيست بلكه « مقيّد با وصف تقيّدش » مطرح است . صلاة مقيّد به وجود ذهنى مولا را چگونه مىتوان امتثال كرد ؟ اگر بخواهيد وجود ذهنى خودتان را امتثال « الصلاة واجبة » قرار دهيد ، داراى دو اشكال است : اوّلًا : وجود ذهنى شما غير از وجود ذهنى مولاست . اين دو ، مثل زيد و عَمرو مىباشند . اگر مولا بگويد : « أكرم زيداً » و شما برويد عَمرو را اكرام كرده و بگوييد : « زيد و عَمرو ، دو فرد انسان مىباشند » ، اين معنا قابل تعقّل نيست . وجود ذهنى مولا با وجود ذهنى شما همين حكم را دارد . بلكه اگر يك مطلب را شما دو بار تصور كرديد ، در همان ذهن شما هم بين اين دو ، مغايرت وجود دارد ، زيرا دو وجود ذهنى است و دو وجود ، امكان ندارد يكى باشد . دو وجود ذهنى ، مثل دو وجود خارجى است . همانطور
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 327
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٣٢٧