ثانياً : برفرض كه از اشكال اوّل هم صرفنظر كنيم و قصد الأمر را مانند خود صلاة ، امرى اختيارى بدانيم و بگوييم : « هر دو مىتوانند متعلّق امر قرار گيرند » ، ولى در اينجا اشكال ديگرى وجود دارد و آن اشكال اين است كه اگر امر به اين مجموع تعلّق گرفت ، معنايش اين است كه شما بتوانيد اين مجموع را به داعى امر متعلّق به مجموع ، اتيان كنيد . صلاة را اگر بخواهيد به داعى امر اتيان كنيد ، مانعى ندارد ولى داعى امر - كه جزء دوم است - را نمىتوان به داعى امر اتيان كرد . چگونه ممكن است محرك و متحرك ، شىء واحدى باشند ؟ داعى امر يعنى محركيت امر و همين داعى امر كه مأمور به واقع مىشود بهمعناى محركيت مىشود . در نتيجه داعى امر ، هم محرّك است و هم متحرّك ، و چنين چيزى معقول نيست . ممكن است گفته شود : ما صلاة را به داعى امر اتيان مىكنيم ولى خود داعى امر را به داعى امر اتيان نمىكنيم . مرحوم آخوند مىفرمايد : شما نمىتوانيد چنين كارى بكنيد ، زيرا اينكه شما شنيدهايد كه انسان مىتواند ركوع را به داعى امر متعلِّق به ركوع انجام دهد ، در مورد جايى است كه بخواهد همهء نماز و مأمور به را به داعى امر متعلِّق به مجموع انجام دهد و الّا آيا كسى مىتواند از مجموع نماز فقط به ركوع اكتفا كرده و ركوع را به داعى امر متعلّق به ركوع انجام دهد ؟ خير ، اينكه مىگويند ركوع را به داعى امر متعلِّق به ركوع مىتوان انجام داد ، مراد اين است كه در ضمن مجموع اين كار انجام دهد ، نه اينكه ركوع و سجود به تنهايى را بتوان به داعى امر متعلّق به آن انجام داد . و ما نحن فيه از اين قبيل است . شما نمىخواهيد مجموع صلاة و قصد الأمر را به داعى امر اتيان كنيد ، بلكه مىخواهيد جزئى از اين مأمور به را به داعى امر متعلّق به اين جزء اتيان كنيد و اين عيناً مثل اين است كه بخواهيد ركوع را به تنهايى ، به داعى امر متعلّق به ركوع انجام دهيد . همانطور كه اين فايده ندارد ، صلاة به تنهايى را - كه جزء مأمور به است - نيز اگر بخواهيد به داعى متعلّق به آن جزء فقط انجام دهيد ، صحيح نيست . بنابراين اگر بخواهيد مجموع - يعنى صلاة با قصد الأمر - را به داعى امر انجام
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 324
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٣٢٤