اشكالات ادعاى اوّل مرحوم نائينى در ارتباط با ادّعاى اوّل مرحوم نائينى - يعنى اشتراك معنوى - دو اشكال وجود دارد : اشكال اوّل : آيا جامعيتى كه در قدر مشترك ادّعا مىكنيد به چه كيفيتى است ؟
ظاهر اين است كه ايشان جامعيت ذاتى و ماهوى را ادعا مىكند نه جامعيت عرضى و نه جامعيت انتزاعى و اعتبارى . توضيح : ما كه اينجا اجتماع كردهايم ، جامعيتهاى مختلفى داريم : يك جامعيت ما جامعيت ذاتى و ماهوى است و آن اين است كه همهء ما از افراد ماهيت انسان مىباشيم و انسان بهعنوان يك نوع كه مشتمل بر جنس و فصل است جامع ما جمعيت است . جامعيت ديگر ما جامعيت عرضى است . چيزهايى بهعنوان عرض عام و عرض خاص مطرح است و ما در جامع عرضى با هم مشترك هستيم . جامعيت ديگر ما جامعيت اعتبارى و انتزاعى و به تعبير ديگر ، جامع عنوانى است . جامع عنوانى عبارت از « اجتماع ما در اين مجلس » است . « اجتماع ما در اين مجلس » جامعى است كه همه ما را زير پوشش خود گرفته است . حال به مرحوم نائينى مىگوييم : ظاهر اين است كه شما جامع ذاتى را اراده كردهايد . در جامع ذاتى ، حد اقل چيزى كه لازم است ، اشتراك در جنس است . اگر اشتراك در جنس و فصل باشد ، جامع ذاتى كامل است . جنس ، اولين چيزى است كه در ارتباط با ماهيت و ذات مطرح است و اگر دو چيز ، حتى در جنس هم اشتراك نداشتند ، معلوم مىشود كه جامع ذاتى بين آن دو تحقق ندارد . حال ببينيم آيا در ما نحن فيه مىتوان اشتراك در جنس - كه حد اقل چيزى است كه در جامع ذاتى لازم است - را تصور كرد ؟ روشن است كه نمىتوان يك معناى جنسى تصور كرد كه بعضى از انواع آن ، معناى حدثى و اشتقاقى و بعضى ديگر از انواع آن ، معناى جامد و غير اشتقاقى
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 30
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٣٠