اجزاء و شرايط نيست و نمىتواند در متعلّق امر قرار گيرد . بعد از شيخ انصارى رحمه الله نيز جماعتى از بزرگان شاگردان ايشان - از جمله مرحوم آخوند - از استاد خود تبعيت كرده و همين مسير را پيمودهاند ولى نحوهء استدلال آنان فرق دارد . ما قبل از اينكه كلام مرحوم شيخ و ديگران را نقل كنيم لازم است در ارتباط با ثمرهء اين نزاع ، بحثى داشته باشيم :
ثمرهء نزاع
اينگونه نيست كه بحث حاضر ، يك بحث علمى محض باشد بلكه ثمرهء مهمى برآن مترتب است و آن در جايى است كه وجوب يك چيز براى ما يقينى باشد ولى شك در تعبّديت و توصّليت آن داشته باشيم . بيان مطلب : ما اگر در ارتباط با ساير اجزاء و شرايط - غير از قصد قربت - شك كنيم ، مثلًا شك كنيم كه آيا سوره ، جزء صلاة است يا نه ؟ در اينجا قبل از مطرح كردن مسألهء اقلّ و اكثر ارتباطى و بحث در ارتباط با جريان أصالة البراءة يا أصالة الاشتغال ، بحث ديگرى مطرح است و آن اين است كه اگر دليل وجوب صلاة - يعنى ( أقيموا الصلاة ) - اطلاق لفظى داشته باشد ، ما به آن اطلاق تمسك مىكنيم و جزئيت سوره را نفى مىكنيم ، زيرا اگر سوره ، جزئيت داشت ، مولا بايد جزئيت آن را بيان مىكرد ، چون فرض اين است كه مولا در مقام بيان مأمور به بوده و قدر متيقنى هم در مقام تخاطب ، وجود ندارد . مولا گفته : ( أقيموا الصلاة ) و عنوان « صلاة » هم بدون سوره تحقّق پيدا مىكند و هم با سوره ، و اگر ما شك در جزئيت سوره براى نماز داشته باشيم ، در درجهء اول بايد به اطلاق لفظى ( أقيموا الصلاة ) تمسك كنيم . اگر ( أقيموا الصلاة ) اطلاق لفظى نداشت - يعنى مقدمات حكمت تمام نبود - نوبت به اقل و اكثر ارتباطى مىرسد و بحث مىشود كه آيا در اقل و اكثر ارتباطى ، أصالة البراءة