قاعدتاً ايشان مىخواهد بفرمايد : « در اينجا هم اشتباه مفهوم به مصداق پيش آمده است » ولى چرا اين مطلب را ذكر نكرد ؟ بله اگر موارد زيادى را از قلم حذف مىكرد مىگفتيم : « موارد ذكر شده ، بهعنوان نمونه بوده است » ولى ايشان همهء موارد را به جز مورد « فعل » مطرح كرد . البته اين اشكال ، خيلى مهم نيست . اشكال چهارم : كه اشكالى مهم و اساسى است اين است كه : اوّلًا : ايشان فرمود : « در « جاء زيد لأمر كذا » كلمهء « أمر » در معناى « غرض » استعمال نشده است » . ما مىگوييم : « اگر ما كلمهء « أمر » را برداشته و بهجاى آن كلمهء « غرض » - يعنى مفهوم غرض - را بگذاريم و بگوييم : « أمر ، در مفهوم غرض ، استعمال شده است » چه اشكالى پيش مىآيد ؟ » ما هيچ بطلانى در عبارت « جاء زيد لغرض كذا » نمىبينيم . در تعبيرات روزمرّهء خودمان هم گاهى مىگوييم : لغاية كذا ، لهدف كذا . حال شما بگوييد : لام آنهم افادهء غرض مىكند . ما مىگوييم : هيچ منافاتى وجود ندارد . ثانياً : ايشان فرمود : مدخول لام ، چيزى است كه مصداق غرض است . ما از مرحوم آخوند مىخواهيم كه اين عبارت را توضيح دهد . مثلًا اگر زيد براى ملاقات عَمرو آمده باشد و غرض او از آمدن ، ملاقات عَمرو باشد ، طبق فرمودهء مرحوم آخوند ، ملاقات ، مصداق غرض است . اينجا از مرحوم آخوند سؤال مىكنيم : شما كه مىگوييد : امر ، در مصداق غرض استعمال شده ، آيا در مصداق غرض ، بما أنّه مصداق للغرض ، استعمال شده يا در مصداق غرض ، بما أنّه مصداق للشيء ، استعمال شده است ؟ اگر بگوييد : « كلمهء أمر در ملاقات استعمال شده بهعنوان اينكه ملاقات مصداق غرض است » . مىگوييم : چگونه چنين چيزى ممكن است كه كلمهء « أمر » بتواند در ملاقات - بهعنوان اينكه ملاقات ، مصداق غرض است - استعمال شود ولى در خود غرض نتواند استعمال شود ؟ اگر در مصداق غرض - بما أنّه مصداق للغرض - بتواند استعمال شود ، بايد به طريق اولى بتواند در خود غرض استعمال شود . و اگر بگوييد : « كلمهء « أمر » در مصداق غرض - يعنى ملاقات - استعمال شده ولى
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 27
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٢٧