نماز داراى حقيقت ديگرى است . آنهم به كيفيتى كه مرحوم بروجردى بيان كرد . پاسخ از مؤيّدى كه ذكر شد : از روايت « تحريمها التكبير و تحليلها التسليم » « 1 » دو مطلب استفاده مىكنيم : مطلب اوّل : نماز ، با وجود اين كه از مقولات متباين و ماهيات متضاد تشكيل شده ولى در عين حال ، يك وحدت اعتباريه ، حاكم بر اين مقولات متباين است . همانطور كه در كلام مرحوم محقق اصفهانى ملاحظه شد . مطلب دوّم : با توجه به اين كه در حال نماز ، بعضى از امور براى انسان حرام است ، وجود اين محرمات به ضميمهء وحدت اعتباريهاى كه حاكم بر نماز است مصحّح اين مطلب شده كه بگويند : « تحريمها التكبير و تحليلها التسليم » . اگر گفته شود : « اين تعبير ، ظهور در كلام مرحوم بروجردى دارد » ، مىگوييم :
معنايى كه متشرعه از نماز در ذهن خود دارد ، قرينه بر اين است كه معناى روايت به كيفيتى كه ايشان فرموده است نمىباشد . علاوه بر اين كه روايت ، ظهور در كلام مرحوم بروجردى ندارد بلكه ظهور در اين دارد كه يك وحدت اعتباريه در كار است و در اين واحد اعتبارى ، يك عدّه امور ، حرام مىباشند كه با شروع نماز ، حرام شده و با فراغت از نماز ، حلال مىشوند . وحدت اعتبارى ، گاهى بين ماهياتى است كه در زمان واحد و در عرض واحد اجتماع دارند ، مثل اين كه امور متنوع و مختلفى را كنار هم قرار داده و با نظر وحدت به آنها نگاه كرده و اسم واحدى - چون اتومبيل - بر آنها قرار دهند . و گاهى آن مركّبى كه وحدت اعتباريه برآن حاكم است ، اجزائش به صورت طولى است ، يعنى يكى پس از ديگرى بايد تحقق پيدا كند و اينطور نيست كه در عرض هم جمع شده باشند ، مثل نماز . آيا اين امر مجوز اين نيست كه وقتى « تكبيرة الإحرام » را گفت ، بگوييم : شرع في
هامش
( 1 ) - وسائل الشيعة ، ج 4 ، ص 715 ( باب 1 من أبواب تكبيرة الإحرام و الافتتاح ، ح 10 ) .