يعنى معالم دينم را از چه كسى اخذ كنم ؟ امام عليه السلام ملاحظه كرد كه زراره در جمعى نشسته است ، فرمودند : « عليك بهذا الجالس » يعنى برو سراغ اين شخصى كه در آنجا نشسته و معالم دينت را از او فرا بگير . « 1 » آيا عنوان « الجالس » در عبارت امام عليه السلام نقشى در حكم دارد ؟ معلوم است كه جالس بودن زراره در اخذ معالم دين نقشى نداشته است بلكه اين عنوان ، فقط يك عنوان مشير است و اشاره مىكند به موضوع واقعى حكم و آن عبارت از رجل فقيه در دين و آشناى به مسائل دينى است ولى آن رجل ، نشان مشخصى به جز جلوس نداشته است بههمينجهت ، امام عليه السلام با كلمهء « هذا » به او اشاره كرده و فرمود : عليك بهذا الجالس . آيا مرحوم آخوند ، در اينجا در ارتباط با نهى از فحشاء و منكر بيشتر از اين معنا را مىخواهد ادعا كند ؟ مىخواهد بگويد : عنوان « الناهية » - بما أنّها ناهية - دخالت در مسماى صلاة و موضوع له لفظ صلاة دارد كه لفظ صلاة را با توجه به اين « الناهية عن الفحشاء و المنكر » وضع كرده باشند ؟ ظاهر اين است كه اين اشكال به مرحوم آخوند وارد نيست و معناى آيه اين نيست كه إنّ الناهية عن الفحشاء و المنكر تنهى عن الفحشاء و المنكر . و وقتى عنوان ، عنوان مشير شد ، عنوان مشير ، تحققش دخالتى در حكم ندارد و تقيّد از آن استفاده نمىشود و مثلًا جملهء « عليك بهذا الجالس » به اين معنا نيست كه مادامىكه او جالس است ، معالم دينت را از او اخذ كن تا مثلًا در حال قيام نتواند از او معالم دين را اخذ كند . از اينجا استفاده مىكنيم كه اگر - برفرض - نمازى صحيح بود ولى ناهى از فحشاء و منكر نبود ، لطمهاى به اسم نماز وارد نمىشود . خلاصه اينكه مرحوم آخوند براى اين عناوين ، فقط جنبهء راهنمايى و هدايتگرى قائل است نه اينكه اين عناوين موضوعيتى
هامش
( 1 ) - بحارالأنوار ، ج 2 ، ص 246 در حديث اينگونه وارد شده كه امام عليه السلام فرمود : « إذا أردت حديثاً فعليك بهذا الجالس » مشيراً إلى زرارة .