نمازهاى صحيح ، قدر جامعى درست كنيد و بگوييد : تمام انواع ، در اين قدر جامع مشتركند و آنچه مؤثر در نهى از فحشاء و منكر است ، همين قدر جامع است . ولى ما نمىدانيم اين قدر جامع و اين شىء واحد چيست ؟ و لازم نيست كه چنين چيزى را بدانيم بلكه همين اندازه كه مىدانيم آن قدر جامع ، از فحشاء و منكر ، نهى مىكند و معراجيت براى مؤمن دارد ، كافى است و ما از طريق اثر و خاصيت ، پى به وجود قدر جامع مىبريم . مرحوم آخوند ، از اين طريق ، قدر جامع را تصوير مىكند و جامع ايشان ، داراى شرايطى كه در ارتباط با قدر جامع گفتيم مىباشد . « 1 » بررسى كلام مرحوم آخوند : به كلام مرحوم آخوند اشكالاتى وارد شده است : اشكال اوّل : مرحوم آيتاللَّه بروجردى ، مىفرمايد : بنا بر كلام مرحوم آخوند ، نماز بهمعناى ناهى از فحشاء و منكر است يعنى عنوان ناهى از فحشاء و منكر ، مسمّا و موضوع له لفظ نماز است . در اين صورت ، آيهء شريفهء ( انّ الصلاةَ تنهى عن الفحشاء و المنكر ) « 2 » به معناى « إنّ النّاهية عن الفحشاء و المنكر تنهى عن الفحشاء و المنكر » مىشود . درحالىكه نمىتوان با آيهء شريفه اينگونه برخورد كرد . « 3 » دفاع از مرحوم آخوند : اين اشكال به مرحوم آخوند وارد نيست زيرا در كلام مرحوم آخوند ، عنوان « نهى از منكر » بهعنوان موضوعيت اخذ نشده است بلكه همان گونه كه در باب تقسيم عناوين ملاحظه شد ، اين عنوان ، يك عنوان مشير است يعنى فقط جنبهء هدايت و راهنمايى دارد ولى خودش هيچ دخالتى ندارد ، مثل اينكه در روايت وارد شده كسى خدمت امام صادق عليه السلام عرض كرد : « عمّن آخذ معالم دينى » ؟
هامش
( 1 ) - كفاية الاصول ، ج 1 ، ص 36
( 2 ) - العنكبوت : 45
( 3 ) - نهاية الاصول ، ج 1 ، ص 48