مصداق آن . و مانند مرحوم آخوند مىگويد : « اگر گفتيم : « الثوب الأبيض » ، در اين ابيض ، نه مفهوم شىء وجود دارد و نه مصداق آن ، زيرا اگر مفهوم شىء باشد بايد معناى « الثوب الأبيض » عبارت از « الثوب الشيء الأبيض » باشد » البته اين تعبير ايشان مغالطه است زيرا اگر شىء در معناى ابيض دخالت داشته باشد ديگر معناى ابيض عبارت از « الشيء الأبيض » نيست بلكه معناى آن « الشيء الذي له البياض » است . بعد مىفرمايد : « و اگر مصداق شىء در معناى ابيض دخالت داشته باشد بايد معناى « الثوب الأبيض » عبارت از « الثوب الثوب الأبيض » باشد » . در اين كلام ايشان نيز مغالطه وجود دارد ، زيرا اگر مصداق شىء - به نام ثوب - در معناى ابيض دخالت داشته باشد ، ابيض بهمعناى « الثوب الأبيض » نيست بلكه به معناى « الثوب الذي له البياض » مىباشد و ما مىتوانيم بگوييم : « الثوب الثوب الذي له البياض » . چه به صورت قضيّهء حمليّه و چه به صورت صفت و موصوف . حال ما كارى به مغالطهء ايشان نداريم بلكه مىخواهيم بگوييم ايشان تصريح كرده كه « فرق بين مشتق و مبدأ به اعتبار است » . مرحوم اصفهانى مىفرمايد : صريحتر از كلام ايشان ، مطلبى است كه مرحوم صدر المتألّهين در شواهد الربوبيّة ذكر كرده است . مرحوم صدر المتألّهين در شواهد الربوبيّة به جهت مناسبتى كه بحث مشتق مطرح مىشود مىفرمايد : « جمهور علماى كلام عقيده دارند كه در مشتق ، هم ذات و هم مبدأ و هم نسبت اخذ شده است » . « 1 » يعنى درحقيقت ، معناى مشتق عبارت از يك معناى تركيبى يا منتزع از يك مركّب مىباشد . صدر المتألّهين سپس مىفرمايد : « امّا بعضى از محقّقين - كه نظر ايشان به فلاسفه است - معتقدند بين مشتق و مبدأ هيچ فرقى نيست مگر بهلحاظ عقل و لحاظ اعتبار » يعنى اعتبار و لحاظ عقل است كه بين اين دو ، فرق قائل مىشود و الّا اگر بخواهيم مسئله را بهحسب واقعيّت بررسى كنيم ، مفهوم مشتق و مبدأ يك چيز است و
هامش
( 1 ) - الشواهد الربوبيّة ، ص 43