است كه در كلام شارح مطالع ذكر شده است ؟ به نظر ما اينگونه نيست ، اين دو با يكديگر فرق دارند . تركيبى كه شارح مطالع ذكر مىكند شبيه تركيب غلام زيد است با اين تفاوت كه غلام زيد در بادى نظر هم دو چيز است ولى ناطق در بادى نظر يك چيز است . امّا اگر بادى نظر كنار برود و مسألهء دقّت جاى آن را بگيرد ناطق نيز مانند غلام زيد دو شىء خواهد بود . ولى بهنظر مرحوم آخوند معناى ناطق در هيچ مرحلهاى - مربوط به مقام تصور و ذات معنا - دو چيز نيست مگر در مرحلهء تحليل كه در آنجا به دو چيز انحلال پيدا مىكند . ولى مرحلهء تحليل ، غير از مرحلهء دقّت نظر است . دقّت نظر در مقابل نظر سطحى مطرح است . پس درحقيقت ، تركيبى كه شارح مطالع مطرح مىكند تركيب تحليلى نيست . اين تركيب ، مربوط به مرحلهء دقّت است و قبل از مرحلهء تحليل است . علاوه بر اين ، محقّق شريف رحمه الله كه در مقام جواب شارح مطالع برآمده و در مقابل تركيب مىخواهد مسألهء بساطت را اثبات كند ، همان بساطتى را درنظر دارد كه ما گفتيم ، زيرا اگر ناطق درنظر دقّى داراى تركيب نباشد - هرچند در موقع تحليل داراى تركيب باشد - كجا لازم مىآيد عرض عام داخل در فصل شده باشد ؟ كجا لازم مىآيد قضيّهء ممكنه انقلاب به ضروريه پيدا كند ؟ پس نفس استدلال محقّق شريف رحمه الله در مقابل شارح مطالع ، دليل بر اين است كه شارح مطالع ، تركيب را به همان نحوى كه ما مطرح كرديم ديده است و استدلال محقّق شريف رحمه الله هم در مقابل او در ارتباط با نفى همان تركيب است . اشكالى بر آيتاللَّه خويى « دام ظلّه » : از آنچه گفته شد معلوم گرديد كه آنچه آيتاللَّه خويى « دام ظلّه » فرمود كه « از حرف محقق شريف و بيان شارح مطالع استفاده مىشود كه بساطت و تركيبى كه ايشان ذكر كردهاند غير از بساطت و تركيبى است كه مرحوم آخوند ذكر كرده است » كلام درستى نيست بلكه بساطت و تركيبى كه محقق شريف رحمه الله و شارح مطالع ذكر كردهاند عين همان چيزى است كه مرحوم آخوند بيان كرده است .
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 490
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٤٩٠