اقوال در ارتباط با مشتق
پس از طرح مقدمات بحث مشتق ، به بحث در ارتباط با اصل مسألهء مشتق مىپردازيم : مرحوم آخوند در ارتباط با اقوالى كه در مورد مشتق مطرح است مىفرمايد : اين مسئله ، در ابتداى طرحش و در زمان قديم داراى دو قول بوده و تقريباً يكى از مسائل مورد اختلاف ميان اشاعره و معتزله بوده است . اشاعره قائل شدهاند : مشتق ، حقيقت در خصوص متلبّس به مبدأ است . ولى معتزله قول به اعم را اختيار كرده و مشتق را حقيقت در اعم از متلبّس و منقضى مىدانند . ولى به مرور زمان ، اقوال متعدّد و تفصيلهاى گوناگونى در مسئله پيدا شده كه شايد به شش قول برسد . « 1 » اين اقوال همراه با ادلّهء آنها در كتابهاى مفصّل اصولى - مانند فصول و قوانين و . . . - مطرح شده است و خود صاحبان اين كتابها هم از قائلين به بعضى از اين تفاصيل بودهاند ، مثلًا صاحب فصول رحمه الله بين لازم و متعدّى فرق گذاشته و
هامش
( 1 ) - كفاية الاصول ، ج 1 ، ص 68 و 69