سؤال : آيا نمىتوان بين ارتباط صدورى و ارتباط حلولى قدر جامعى تصور كرد و گفت : هيئت فعل ماضى براى آن قدر جامع وضع شده است كه در نتيجه تعدد وضع و اشتراك لفظى در كار نباشد ، مثل اين كه گفته شود : فعل ماضى براى « كلّى ارتباط » وضع شده است ، خواه به نحو صدور باشد و خواه به نحو حلول ؟ جواب : « كلّى ارتباط » فعل ماضى مجهول را هم در بر مىگيرد ، و شايد شامل اسم فاعل هم بشود . ولى قدر متيقّن اين است كه ماضى مجهول را شامل مىشود . وقتى گفته مىشود : « ضُرِبَ زيدٌ » ، بين « ضُرِبَ » و « زيد » ، ارتباط وقوعى تحقق دارد يعنى « ضرب » بر « زيد » واقع شده است . لذا نمىتوان « كلّى ارتباط » را به عنوان قدر جامع بين خصوص ارتباط صدورى و ارتباط حلولى فرض كرد . نمىتوان قدر جامعى فرض كرد كه فقط ارتباط صدورى و ارتباط حلولى را شامل شود و ارتباطهاى ديگر - چون ارتباط وقوعى ، ارتباط زمانى ، ارتباط مكانى و ساير ارتباطات - را شامل نشود . البته در كلام حضرت امام خمينى رحمه الله توضيحى براى اين مطلب ذكر نشده است ولى ما بايد بيان ايشان را به اين صورت توضيح دهيم كه : « كسى تصوّر نكند ما مىتوانيم قدر جامعى بين ارتباط صدورى و ارتباط حلولى در نظر بگيريم ، ظاهر اين است كه چنين قدر جامعى وجود ندارد » . در نتيجه ما ناچاريم در فعل ماضى ، قائل به تعدّد وضع شويم ، اگرچه هيئت ، واحد است . و اين شبيه مشترك لفظى - مانند عين و امثال آن - مىباشد .
مباحثى در ارتباط با فعل مضارع
بحث اوّل : آيا فعل مضارع ، بر زمان حال و استقبال دلالت مىكند ؟
در استعمالات مشاهده مىشود كه فعل مضارع ، گاهى به معناى حال و گاهى به معناى استقبال است . اين امر اختصاص به زبان عربى ندارد ، مثلًا رفيق شما از شما