تمام مشتقات ، كتك را مىآوريم ، كتك زد ، كتك مىزند ، كتك بزن ، كتكزننده و . . . و اين معنا در تمامى مشتقات محفوظ است ولى لفظ آن در هيچيك از مشتقات ملاحظه نشده است . در هيچيك از مشتقات ، هيئت « فَعْل » نداريم . هر مشتقى هيئت خاصى دارد و نمىشود دو هيئت در يك كلمه جمع شوند . در نتيجه هيچيك از كلام بصريين و كلام كوفيين با معناى حقيقى ماده نمىسازد .
نظريهء سوم : نظريهء محقّقين از متأخّرين
محقّقين از متأخّرين گفتهاند : مادهء مشتقات داراى هيئت خاصى نيست . واضع وقتى خواسته لفظى را براى « كتك خالى از نسبت » وضع كند ، مادّهء « ض ، ر ، ب » را با همين ترتيب درنظر گرفته ، نه كمتر و نه زيادتر . اگر اينگونه باشد ، خصوصيتى كه از نظر لفظ و معنا در مادّهء مشتقات معتبر است در اينجا نيز وجود دارد ، زيرا اوّلًا : براى ماده ، هيئت خاصى درنظر گرفته نشده ، بلكه عنوان « ض ، ر ، ب » را ملاحظه كرده و اين عنوان در تمامى مشتقات محفوظ است . و ثانياً : معنا يك معناى خالى از نسبت است ، عنوان زدن در كار نيست ، بلكه معنا عبارت از كتك است و كتك ، معنايى است كه در جميع مشتقات تحقّق دارد . ضارب :
كتكزننده ، مضروب : كتك خورده و . . . .
اشكال بر كلام محقّقين از متأخرين
بر كلام محقّقين از متأخّرين اشكالاتى وارد شده كه قابل جواب است : اشكال اوّل : اينگونه كه ايشان ماده را معنا كردند و گفتند : « ماده عبارت از « ض ، ر ، ب » و معنا عبارت از « كتك » بدون هيچ نسبت فاعلى يا مفعولى است » داراى اشكال است زيرا در باب وضع مىگوييم : « وضع عبارت از ايجاد علقه بين لفظ و معناست » حال ببينيم آيا لفظ چيست ؟ لفظ عبارت از يك مادّه و هيئت است . هيئت تنها را نمىتوان لفظ ناميد ، مادّهء تنها را هم نمىتوان لفظ ناميد . اينان كه مىگويند :