مقدمات بحث مشتق
مقدّمهء اوّل : آيا بحث مشتق ، يك مسألهء عقلى است يا لغوى ؟
آيا نزاع در مشتق ، نزاع در يك مسئله عقليه - مانند مسألهء مقدمهء واجب - است ، و ما بايد مسئله را از عقل بگيريم ، يا نزاع در مسألهء لغويه و مربوط به لغت و واضع است ؟
يعنى مىخواهيم ببينيم واضع وقتى هيئت مشتق - مثل هيئت فاعل - را وضع مىكرده آيا در معناى موضوع له ، يك امر عام و مشتركى را درنظر گرفته و هيئت فاعل را براى آن وضع كرده كه آن معناى مشترك هم شامل حال و هم شامل منقضى مىشود يا اين كه واضع در مقام تعيين موضوع له هيئت مشتق ، خصوص حال را درنظر گرفته و موضوع له هيئت ضارب را « المتلبّس بالمبدا في الحال » قرار داده است ؟ ظاهر اين است كه اين نزاع ، نزاع در يك مسألهء لغويه است نه در مسألهء عقليه .
ولى از كلمات مرحوم نائينى برمىآيد كه ايشان نزاع را در مسألهء عقليه دانسته است .
كلام محقّق نائينى رحمه الله
ايشان مىفرمايد : ما بايد ببينيم چرا در متلبس به مبدأ در استقبال ، اتفاق بر مجازيت است و در