عينين » چهار معنا اراده شد - دو فرد از عين باكيه و دو فرد از عين جاريه - نمىتوان اسم آن را « استعمال تثنيه در اكثر از معناى واحد » گذاشت . خير ، در اينجا هم مفرد در اكثر از معناى واحد استعمال شده است . وقتى از « عين » دو حقيقت را اراده كرديد تثنيه آمد و آن را دو برابر كرد و الّا « ين » در « عينين » با « ين » در « انسانين » هيچ فرقى ندارد . چطور شد شما اينجا اسمش را استعمال لفظ تثنيه در اكثر از معناى واحد گذاشتيد ؟ لذا بهنظر مىرسد اصلًا استعمال لفظ تثنيه در اكثر از معناى واحد ، موضوع ندارد و همچنين است جمع . آنچه مىتواند در اكثر از معناى واحد استعمال شود ، مفرد است . ولى مفرد گاهى مستقل و تنهاست و گاهى هم در ضمن تثنيه است . يكوقت مىگوييد : « رأيت عيناً » و دو ماهيت را اراده مىكنيد و گاهى هم مىگوييد :
« رأيت عينين » و از « عين » آن دو ماهيت اراده مىكنيد و تثنيه هم آن را مكرّر و متكثّر مىكند ، لذا دقت در مسئله اقتضا مىكند كه در مورد تثنيه و جمع ، بايد دور استعمال لفظ در اكثر از معنا را موضوعاً قلم بگيريم و بگوييم : « استعمال لفظ در اكثر از معناى واحد ، در تثنيه و جمع تحقّق ندارد » . بنابراين آنچه در اينجا گفتيم هم به عنوان جواب صاحب معالم رحمه الله و هم به عنوان جواب از مرحوم آخوند بهحساب مىآيد . نتيجهء بحث در مرحلهء سوّم در مرحلهء سوّم بحث مىكرديم كه آيا استعمال لفظ در اكثر از معنا - برفرض جواز آن - به نحو حقيقت است يا مجاز ، يا در بعضى موارد ، حقيقت و در بعضى موارد ، مجاز است ؟ نتيجهء بحث اين شد كه استعمال لفظ در اكثر از معنا در مورد مفرد به نحو حقيقت است - بر خلاف صاحب معالم رحمه الله كه آن را مجاز مىدانست - ولى در تثنيه و جمع اصلًا استعمال لفظ در اكثر از معنا ، موضوع ندارد . از مراحل سهگانهء بحث استعمال لفظ در اكثر از معنا نتيجه مىگيريم كه استعمال
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 337
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٣٣٧