است ارتباط دارد نه به خود « عينين » . و به عبارت ديگر : به مفردِ اين تثنيه ارتباط دارد نه به خود تثنيه . شما كه مىگوييد : « رأيت عينين » ، و دو فرد از « عين جاريه » با دو فرد از « عين باكيه » را اراده مىكنيد ، به چه دليل چنين كارى را انجام مىدهيد ؟ مگر در تثنيه ، چه فعل و انفعالى صورت گرفته كه چنين چيزى در آن ممكن شده است ؟ هيچ راهى غير از اين ندارد كه بگوييد : « عين » در « عينين » را در دو ماهيت استعمال كرديم و « ين » هم آن را مضاعف كرده است . يعنى مىتوانستيد بگوييد :
« رأيت عيناً » و دو معنا را اراده كنيد ، حال كه بهجاى « عيناً » كلمهء « عينين » استعمال شده است ، همين دو معنا تعدّد پيدا كرده يعنى « عين باكيه » متعدد شده و « عين جاريه » هم متعدّد شده است . اينجا كه هريك از اين دو معنا متعدّد شدند ، در تثنيه چه تغييرى بهوجود آمده است ؟ تثنيه كه كارى انجام نداده است . تثنيه مىگويد : « من در اختيار مفردم هستم ، هرچه مفرد گفت ، من آن را دوبرابر مىكنم » بايد ببينيم مفرد چه اقتضايى دارد ؟ و گاهى ملاحظه مىكنيم مفرد حالت جمعى دارد مثل اين كه شما كلمهء « طائفه » را تثنيه ببنديد ، همانطور كه قرآن كريم فرموده است : ( و إنْ طائفتان مِنَ المُؤمِنينَ اقْتَتَلُوا فأصْلِحُوا بَيْنَهُما ) « 1 » ، جمعيت « طائفتان » شايد يك ميليون نفر باشد . آيا ما يك ميليون نفر را به گردن تثنيه مىگذاريم ؟ خير ، اين مربوط به اين است كه مفرد ، عبارت از « طائفه » است و الّا « طائفتان » از نظر تثنيه فرقى با « رجلان » ندارد .
« انِ » مىگويد : من همان معناى مفرد را دوبرابر مىكنم . اگر مفرد ، طائفه است ، من مىگويم : « دو طائفه » ، و اگر مفرد ، رجل است مىگويم : « دو رجل » و اگر ملت است مىگويم : « دو ملت » ، و اگر مفرد ، « عين » باشد و از « عين » دو ماهيت اراده شده باشد مىگويم : هر ماهيتى دو فرد . چون مفرد من دو ماهيت دارد ، اگر بخواهد اين دو ماهيت تضاعف و تكثر پيدا كند ، معنايش « دو فرد از اين ماهيت و دو فرد از آن ماهيت » است . در نتيجه آنچه ما مىخواهيم به مرحوم آخوند بگوييم اين است كه اگر از « رأيتُ
هامش
( 1 ) - الحجرات : 9