يك تثنيهء صحيح باشد . بنابراين اولين اشكال مرحوم آخوند به صاحب معالم رحمه الله اين است كه ما قبول نداريم تثنيه براى مطلق تعدّد باشد ، تعدّد خاص در معناى تثنيه دخالت دارد و آن تعدّد افراد يك حقيقت و ماهيت است و اگر حقيقت ، متعدّد شد ، اين خارج از موضوع له تثنيه است . اشكال دوّم : برفرض كه از اشكال اوّل صرف نظر كنيم و بپذيريم كه تثنيه براى مطلق تعدّد است ، چه تعدّد افراد يك ماهيت باشد و چه تعدّد ماهيت و معانى باشد ، ولى به صاحب معالم رحمه الله مىگوييم : بحث ما در اين است كه ما همانطورىكه مفرد را در اكثر از معنا استعمال مىكرديم ، تثنيه را هم در اكثر از معنا استعمال كنيم . اگر بخواهيم تثنيه را در اكثر از معنا استعمال كنيم آيا مىسازد با اين كه بگوييم : « رأيت عينين » و دو ماهيت را اراده كنيم ؟ اين كه استعمال لفظ در اكثر از معنا نيست ، زيرا شما مىگوييد : در تثنيه فرقى نيست بين اين كه مفادش تعدّد افراد يك حقيقت باشد يا مفادش تعدّد حقيقت باشد . اگر ما « رأيت عينين » بگوييم و دو فرد از يك معناى عين را اراده كنيم ، آيا اين استعمال لفظ در اكثر از معناست ؟ خير ، اين همان تثنيه است . روى بيان شما اگر ما « رأيت عينين » را بگوييم و دو حقيقت را اراده كنيم ، اين هم مثل همان فرض اوّل است ، اين استعمال لفظ در اكثر از معنا نيست ، اين استعمال لفظ در معناى اوّلى خودش مىباشد بدون اين كه اكثر از معنا مطرح شده باشد . بنابراين اگر بخواهيم در باب تثنيه ، مسألهء استعمال لفظ در اكثر از معنا را مطرح كنيم بايد كلمهء « عينين » را بگوييم و چهار فرد را اراده كنيم ، دو فرد از عين باكيه و دو فرد از عين جاريه . و اگر يك فرد از عين باكيه را با يك فرد از عين جاريه اراده كنيم ، استعمال لفظ در اكثر از معنا نيست . سپس مرحوم آخوند مىفرمايد : اگر شما بگوييد : چه اشكالى دارد كه از « عينين » دو فرد از عين باكيه و دو فرد از عين جاريه را اراده كنيم تا استعمال لفظ مشترك در اكثر از معنا تحقق پيدا كند ؟
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 333
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٣٣٣