اشكالات مرحوم آخوند بر صاحب معالم رحمه الله مرحوم آخوند ، دو اشكال بر صاحب معالم رحمه الله وارد كرده است : اشكال اوّل : ما قبول نداريم كه تثنيه به منزلهء مطلق تكرير لفظ باشد . آيا اگر شما از هر لفظى يك معنا و يك حقيقت را اراده كرده باشيد ، در تثنيه هم مسئله به اين صورت است ؟ خير ، تثنيه دلالت بر تعدّد دارد ، دلالت بر تكثر به اندازهء دوتا دارد ولى تعدّد افراد يك حقيقت ، تعدّد مصاديق يك معنا را دلالت مىكند ، مثل كلمهء « انسانان » كه دلالت بر دو فرد از ماهيت انسان مىكند و تكثر در افراد يك ماهيت را مىرساند .
امّا اراده كردن دو حقيقت و دو ماهيت از تثنيه ، خلاف معناى اصلى تثنيه و خلاف موضوع له تثنيه است . تثنيه ، بر تعدّد افراد يك حقيقت دلالت مىكند . در اينجا گويا كسى بر مرحوم آخوند اشكال كرده و مىگويد : اگر شما در تثنيه ، تعدّد افراد يك حقيقت را لازم مىدانيد ، در باب اعلام شخصيه - مثل زيد - تثنيه را چگونه حلّ مىكنيد ؟ شما يك زيد داريد به نام « زيد بن عَمرو » و يك زيد داريد به نام « زيد بن بكر » و هر دو نفر به منزل شما آمدند و شما در مقام اخبار مىگوييد : « جاءَني الزيدان » . در باب اعلام شخصيّه ، خصوصيات فرديه در معناى زيد دخالت دارد . زيد ، مساوق با انسان نيست . زيد ، انسانِ متخصص به خصوصيات فرديّه است ، پدرش فلان شخص است و در فلان تاريخ متولد شده و قيافهء او به فلان صورت است و خصوصيات او چنين و چنان است . پدر زيد ، اين كلمه را به عنوان نام ، بر اين موجود خارجى ، بما أنّه إنسان متخصّص بالخصوصيات الفرديه - كه اين تخصص و تشخّص به خصوصيات فرديّه در موضوع له زيد دخالت دارد - وضع مىكند . نه اين كه زيد را براى اين موجود - بما أنّه إنسان - وضع كند . خصوصيات فرديّه ، در موضوع له زيد دخالت دارد ولى در موضوع له انسان دخالت ندارد . « إنسانان » حاكى از دو فرد از افراد انسان است و در آنجا خصوصيات مطرح نيست ولى در اعلام شخصيّه ، خصوصيات مطرح است . حال وقتى نسبت ميان
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 331
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٣٣١