مصداق دوّم : نذر مىكند كه نماز مفروض الوجود خود را در حمّام نخواند ، يعنى در نماز ، فرضِ وجود و فرض تحقّق مىشود . معناى اين عبارت اين است كه نماز او بايد يا در خانه تحقّق پيدا كند - كه متوسط بين دو حالت مسجد و حمام است - و يا در مسجد محقّق شود ، كه از نظر مكان در باب وقوع صلاة ، فرد راجح است . اگر بخواهد نذر منعقد شود بايد يك چنين عنوانى در متعلّق نذر وجود داشته باشد .
آيا در اين صورت ، نذر به چه چيزى تعلّق گرفته است ؟ به تعبير محقّق عراقى رحمه الله ، نذر به تحيّث صلاة به حيثيت وقوعش در حمام ، تعلّق گرفته است ، يعنى نذر ، ارتباطى به نماز ندارد بلكه به يكى از اوصاف صلاة متعلّق شده است . به يك حالت و خصوصيت صلاة متعلّق شده است . نماز داراى خصوصيتهاى متعددى است . خصوصيت زمانى ، خصوصيت مكانى و خصوصيتهاى ديگر و در اينجا نذر در ارتباط با يكى از اين خصوصيتهاى مكانى نماز است و آن متحيّث بودن - و به تعبير ما متّصف بودن - به اين است كه ازنظر مكان در حمام واقع نشود . و باز به تعبير ايشان : نماز ، تأيُّن پيدا مىكند به اينيت وقوعش در حمام و به اتصاف وقوعش در حمام . و نهى ، به اين عنوان متعلق است . و در اين صورت ، پايهء همهء آن حرفها كنار مىرود . در اينجا پاى عبادت به ميان نيست كه گفته شود : نهى به عبادت تعلّق گرفته است . بلكه نهى به حيثيت تعلّق گرفته ، به وصف و خصوصيت تعلّق گرفته است و اگر امر و نهى به عنوانى متعلق شوند ، امكان ندارد كه ذرّهاى از آن عنوان تجاوز به غير كنند هرچند در خارج ، با آن غير ، اتحاد داشته و ملازم يكديگر باشند . به عبارت روشنتر : متعلّق نذر ، ترك چيزى است كه متعلّق كراهت واقع شده است . اين كه ما مىگوييم : صلاة در حمام مكروه است ، با قطعنظر از نذر ، چه چيزى متصف به كراهت شده است ؟ صلاة در حمام داراى دو حيثيت است : يكى حيثيت صلاتيه است كه اين حيثيت ، در مقابل ترك نماز است . ديگرى حيثيت ايجاد صلاة در حمام است كه اين حيثيت ، متعلّق كراهت واقع شده و داراى مرجوحيت است ، زيرا آن چيزى كه در مقابل « إيقاع الصلاة في الحمام » واقع مىشود عبارت از ترك صلاة
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 202
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٢٠٢