كلام » به عنوان علت و مؤثر براى « صون اللسان » نيست حتّى خود « كلّ فاعل مرفوع »
هم مؤثر نيست ، بلكه علم به « كلّ فاعل مرفوع » و تقيّد به رعايت آن در حين گفتار ، مؤثر است ، بنابراين حتّى خود مسائل علم هم مؤثر نيست تا چه رسد به اينكه قدر جامع بين موضوعات مسائل ، مؤثر باشد . خلاصه اينكه ما معناى حرف شما را نمىفهميم ، شما از راه علت و معلول پيش آمديد درحالىكه « كل فاعل مرفوع » انسان را به جايى نمىرساند . « كلّ فاعل مرفوع » ، جامعى پيدا كرد به نام « كلمه و كلام » و شما بايد بگوييد : « كلمه و كلام » ، مؤثر در « صون اللسان عن الخطأ في المقال » است . آيا مىتوان چنين گفت ؟ آيا در اين صورت ، جامع به عنوان علت واحد و غرض هم به عنوان معلول ، مطرح خواهد بود ؟ پس اين حرف درست نيست . اشكال چهارم بر دليل اوّل مشهور : برفرض كه از اشكالات قبل صرفنظر كنيم ، اشكال ديگرى مطرح است ، زيرا شما فرموديد : « بين غرض هر علم و مسائل آن علم ، ارتباط وجود دارد » . از شما سؤال كرديم : علم چيست ؟ جواب داديد : « مجموع مسائل است » . در نتيجه ، بين مسائل و غرض ، ارتباط وجود دارد . سپس گفتيد ، « مسائل ، مركّب از سه چيز است : موضوع و محمول و نسبت » . پس از آن ، محمول را به عنوان تأخّر رتبى و نسبت را به جهت حرفى بودن معنايش و تأخّر از موضوع و محمول ، كنار زديد و جامع بين موضوعات مسائل را مطرح كرديد . ما سؤال مىكنيم : قوام قضيهء حمليّه به چيست ؟ شما وقتى خبر مىدهيد : « زيد جاء من السفر » يا مىگوييد : « زيد عالم » ، چه چيز را مىخواهيد به مخاطب ، تفهيم كنيد ؟ آيا غير از مسألهء ارتباط بين موضوع و محمول است ؟ آيا در قضيّهء حمليّه ، بر چيزى غير از نسبت ، تكيه شده است ؟ معناى « زيدٌ عالمٌ » - در مقام اخبار - اين است : إنّى أُخْبِرُكَ بعالميّةِ زيدٍ .
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 64
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٦٤