اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 57

اشكالات دليل اوّل مشهور : بر اين دليل مشهور ، چهار اشكال وارد شده كه بعضى از آنها خيلى مهم است : اشكال اوّل : ادّعاى مشهور كه « هر علمى بايد غرض واحدى داشته باشد » بدون دليل است ، و ممكن است علمى داراى دو غرض باشد و هر دو غرض ، بر جميع مسائل آن علم مترتب باشند ، به‌گونه‌اى كه بين آن دو غرض ، تلازم وجود داشته باشد . البته مرحوم آخوند فرموده است : « چنين چيزى عادتاً ممتنع است » . ولى دليلى براى آن اقامه نكرده است . بلى ايشان فرموده است : « اگر براى علمى دو غرض فرض شود ، لازم نيست دو كتاب و دو علم تدوين شود بلكه يك علم با دو غرض تدوين مىشود » . « 1 » در نتيجه ، وجود دو غرض براى يك علم ، امتناع عقلى ندارد و امتناع عادى آن‌هم دليلى ندارد . و اگر گفته شود : ما در خارج مشاهده مىكنيم كه بر هر علمى يك غرض و فايده مترتب است . مىگوييم : اين مطلب معلوم نيست ، بلكه ممكن است علمى بيش از يك غرض داشته باشد . اشكال دوم : مشهور در هر دو مقدّمهء كلام خود ، روى كلمهء « الواحد » تكيه كردند . در مقدّمهء اوّل فرمودند : « بر هر علمى غرض واحدى مترتب است » . و در مقدّمهء دوّم فرمودند : « بر اساس قاعدهء فلسفى الواحد لا يصدر إلّا من الواحد ، شىء واحد و اثر واحد بايد از امر واحدى صادر شود » .