اينجا ما نمىتوانيم جلوى استعمال را بگيريم . آن تعدّدى كه در استعمال و در مقام دلالت مطرح است ، در اينجا تحقّق دارد و متكلّم ، ابتدا آن « زيد » صادر از متكلّم اوّل را تصوّر مىكند و سپس لفظ « زيد » خودش را در آن استعمال مىكند . در نتيجه ، بهنظر مىرسد در اين قسم نمىتوان استعمال را انكار كرد و مرحوم آخوند نيز با عبارت كوتاهى به اين مطلب اشاره كرده است . « 1 »
بررسى قسم اوّل و دوّم
آيا در قسم اوّل ( اطلاق لفظ و ارادهء نوع ) و قسم دوّم ( اطلاق لفظ و ارادهء صنف ) ، استعمال تحقّق دارد ؟ اين دو قسم ، يك حكم دارند . اگر استعمال ، تحقّق داشته باشد ، در هر دو تحقّق دارد و اگر تحقّق نداشته باشد ، در هيچكدام تحقّق ندارد .
كلام مرحوم آخوند
وقتى متكلّم مىگويد : « زيدٌ لفظٌ » و مقصودش اين است كه نوع « زيد » لفظ است ، « 2 » يعنى هرجا كلمهء « زيد » مطرح مىشود ، چه به عنوان فاعليت يا به عنوان مبتدئيت و يا عنوان ديگر ، اين « زيد » ، لفظ است . مرحوم آخوند مىفرمايد : در اينجا دو احتمال وجود دارد : عدم تحقق استعمال و تحقّق استعمال . احتمال اوّل ( عدم تحقّق استعمال ) : به اين صورت كه بگوييم : اگرچه متكلّم در جملهء « زيدٌ لفظ » كلمهء « زيد » را به كار برده و صدور « زيد » از متكلم ، به « زيد » ، شخصيّت و فرديّت مىدهد ، ولى متكلّم در مقام حمل « لفظٌ » بر « زيد » كارى به اين شخصيّت
هامش
( 1 ) - كفاية الاصول ، ج 1 ، ص 22
( 2 ) - در اينجا ، براى نوع مثال مىزنيم ولى نوع و صنف داراى يك حكمند .