دفاع از مرحوم آخوند
بعضى از بزرگان در مقام دفاع از مرحوم آخوند برآمدهاند كه در ذيل به بررسى كلام آنان مىپردازيم :
1 - كلام آيتاللَّه خويى « دام ظلّه »
ايشان در مقام دفاع از مرحوم آخوند فرموده است : مفاهيم كلّى بر دو قسمند : قسم اوّل : كلياتى است كه داراى اصالت مىباشند و مابازاء خارجى دارند ، مثل مفاهيم جواهر و اعراض ، مانند : حيوان ، انسان ، بياض ، سواد و غيره . اين قسم از كلّيات - كه قسمت اعظم كليات مىباشند - نمىتوانند به عنوان مرآت براى افراد و مصاديقِ خود قرار گيرند بلكه در مقام لحاظ و تصوّر ، تنها مىتوانند از جهتِ جامع بين افراد خود حكايت كنند . مثلًا « حيوان ناطق » - كه يكى از كلّيات جوهرى است - تنها مىتواند از ماهيت و حقيقت انسان حكايت كند و خصوصيات فردى افراد ، ارتباطى به مفهوم آن نداشته و مفهوم نمىتواند حاكى از آنها باشد . همچنين « بياض » - كه يكى از كلّيات عرضى است - اگرچه در مقام وجود خارجىاش نياز به موضوع دارد ولى اين نياز ، ارتباطى به عالم مفهوم ندارد و بياض ، مفهومى است كه فقط از معناى خودش حكايت مىكند و از محدودهء معنا تجاوز نمىكند . وجود خارجى بياض ، نقشى در مفهوم بياض ندارد . بياض يك ماهيت متأصّل و مستقل است . خلاصه اينكه افراد و خصوصيات فردى افراد بياض ، داخل در مفهوم بياض نبوده و بياض حاكى از آنها نيست . بعضى از مفاهيم اعتبارى نيز حكم مفاهيم متأصّله را دارند ، مثلًا مفاهيمى چون وجوب ، امكان و امتناع ، از مفاهيم اعتبارى مىباشند كه مابازاء خارجى ندارند و مقام آنها حتى از عرض هم پايينتر است ، زيرا عرض هرچند در مقام وجود خارجىاش نياز به معروض دارد ولى مابازاء خارجى دارد و بياضِ جسم براى ما بالوجدان محسوس است .