ستم مىكند نعمت بسيار مىدهد تا او را بيازمايد و اندك اندك فرو گيرد . آن گاه يا عذاب دنيا را به او بچشاند يا عذاب آخرت را .
شرح آيات :
[ 68 ] خداى سبحان انسان را به تنهايى در روز قيامت به بازخواست احضار نمىكند بلكه شياطين او هم با او همراهاند ؛ شياطينى كه انسان را اغوا مىكنند و گمراه مىنمايند در آخرت در تعذيب او شركت دارند . انسان گناهكار فريبخورده از شيطان او را در مقابل خود مىبيند كه بر تن و پشت گردنش مىزند . شيطانى را كه در قلب اوست و او را به پيروى از شهوات وامىدارد در اين جهان مشاهده نمىكند ولى همين شيطان در روز قيامت با صورتى زشت در برابر او آشكار مىشود . اولين كارى كه آن ملعون مىكند اين است كه به صورت او تف مىاندازد و مىگويد كه آن روز كه از ما پيروى مىكردى مرتكب چه كار زشتى مىشدى . چه راه بدى را در پيش گرفته بودى . آن گناهكار مىگويد به پاداش اين كه به سخن تو گوش مىدادم اكنون مرا از آتش برهان آن ملعون مىگويد بگذار تا نخست خود را نجات دهم .
بنا بر اين روابط گناه آلود ما با شيطانها ( چه شيطان جنى و چه انسى ) در اين دنيا هم چنان ادامه مىيابد تا عرصهء آخرت . اگر در اين دنيا از گناهان خود توبه نكنيم اين شيطانها در آخرت با ما قرين خواهند شد :
فَوَ رَبِّكَ لَنَحْشُرَنَّهُمْ وَ الشَّياطِينَ
به پروردگارت سوگند آنها را با شيطانها گرد آوريم . » يعنى با شيطانها محشور مىكنيم ، زيرا در دنيا پيروان آنها بودهاند .
ثُمَّ لَنُحْضِرَنَّهُمْ حَوْلَ جَهَنَّمَ جِثِيًّا
آن گاه همه را در اطراف جهنم به زانو مىنشانيم . » مردم به زانو مىنشينند ، زيرا نمىتوانند روى پاهاى خود بايستند ، از شدت خوف . از سوى ديگر به علت ازدحام مردم ، نمىتوانند روى زمين دراز بكشند يا به گونهاى راحتتر بنشينند . و اين خود / 85 براى آنها عذاب ديگرى است .