مخصوصا اگر در يك جو خانوادگى زندگى كند و مجبور باشد در همه حال از پدر متابعت كند . اما ابراهيم با شهامت فطرى خويش اين قيد و بندها را پاره مىكند .
ولايت شيطان
[ 43 ]
يا أَبَتِ إِنِّي قَدْ جاءَنِي مِنَ الْعِلْمِ ما لَمْ يَأْتِكَ
اى پدر ! مرا دانشى دادهاند كه به تو ندادهاند .
ميزان و مقياس اطاعت و تقليد علم است . اگر من از تو عالمتر باشم تو مجبور هستى كه از من اطاعت كنى ، نه من از تو .
فَاتَّبِعْنِي أَهْدِكَ صِراطاً سَوِيًّا
- پس از من پيروى كن تا تو را به راه راست هدايت كنم . » ابراهيم با چنين شهامتى با پدر رو به رو مىشود ، و از او مىخواهد پيرو او باشد ، زيرا كه او داراى علم است . از اين جا به اين نكته پى مىبريم كه شرط رهبرى جامعه نه افزون بودن سن است و نه مقام و منزلت اجتماعى بلكه شرط اصلى داشتن علم است و بس .
[ 44 ]
يا أَبَتِ لا تَعْبُدِ الشَّيْطانَ إِنَّ الشَّيْطانَ كانَ لِلرَّحْمنِ عَصِيًّا
اى پدر ! شيطان را مپرست . زيرا شيطان خداى رحمان را نافرمان بود . » / 57 ابراهيم در وهلهء اول از پدر خواست كه بتانى كه نه مىشنوند و نه مىبينند نپرستد ، و در اينجا مىگويد : شيطان را نپرست . شيطان در اينجا همان چيزى است به صورت بت مجسم شده است . يا به صورت وساوس نفسانى كه پرستش غير خدا را در دل آنها مىآرايد . چون شيطان خدا را نافرمان است پس محال است بندگان خدا را به راه راست هدايت كند بلكه همواره آنان را به راهى مىكشاند كه به نافرمانى خدا منتهى مىگردد .
چرا خداى تعالى « الرحمن » را در برابر شيطان قرار داد و نگفت « الربّ » ، زيرا مىخواهد به ما بفهماند كه شيطان ضد رحمت خدا و نقيض آن است .
مراد از پرستش شيطان تنها پرستش بتان سنگى نيست ، بلكه شيطان