كه در آن ترديدى نيست .
/ 378
پايان تمدنها
[ 96 ]
حَتَّى إِذا فُتِحَتْ يَأْجُوجُ وَ مَأْجُوجُ وَ هُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُونَ
تا آن گاه كه يأجوج و مأجوج گشوده شوند و آنان از بلنديها به شتاب سرازير گردند . » يعنى را بر يأجوج و مأجوج باز شود و آنان به سرعت از اماكن مرتفع پايين بيايند تا با بلاد عالم جنگ كنند . سدى كه قرآن در سورهء كهف از آن ياد مىكند ويران مىشود و يأجوج و مأجوج كه رمز ويرانى هستند مىآيند . بعضى از متخصصان تاريخ تمدن بشر مىگويند : تمدن مانند درختى است در گذرگاه زمان كه پس از زمانى دراز از درون مىپوسد ولى هم چنان برپاى است تا بر او فشارى آيد و سرنگون گردد . تمدنهاى بشرى هم از درون فاسد مىشوند ولى برپا هستند تا زمانى كه مهاجمانى از جايى برخيزند و به آن پايان دهند و اين گونه مهاجمان در تاريخ نظايرى دارند .
در اين آيه هم اشاره است به پايان تمدن بشر به دست قوم يأجوج و مأجوج .
اينان قومى وحشى و مهاجماند كه مىآيند به اين اجتماعات پر زرق و برق پايان مىدهند .
معلوم مىشود كه پيش از قيام قيامت افواج وحشيان آشكار مىشوند . خداى تعالى مىخواهد تمدن بشر را به دست خود او پايان دهد . نديدهاى كه ظالم با همان شمشيرى كه خون ديگران را مىريزد خونش ريخته خواهد شد .
/ 379
وعدهء حق
[ 97 ]
وَ اقْتَرَبَ الْوَعْدُ الْحَقُّ
آن وعدهء راستين نزديك گردد . » چون اين چيزها پديدار شود پس بدان كه قيامت نزديك شد . و چون قيامت نزديك شود ، انسان نداند كه چه بايدش كرد ، زيرا ارادهء خود را از دست مىدهد و خوف بر او چيره مىشود مىبينى كه حيرتزده به نقطهاى نگاه مىكند حتى به