هوى و مصلحت مادى خويش راهى در پيش گرفت . و چون چنين كردند در برابر خداوند تعالى مورد بازخواست واقع خواهند شد . اين است كه مىفرمايد :
كُلٌّ إِلَيْنا راجِعُونَ
همه نزد ما بازمىگردند . » ولى ما با مقياس خود اعمال آنها را مىسنجيم زيرا رسالت ما واحد است و حكم ، واحد .
/ 377 [ 94 ] وقتى كسى مىگويد من مسلمانم ، اول از او مىپرسيم ، عملت چگونه است ؟ يا اگر كسى بگويد من مسيحى هستم . مىگوييم : مسيح پاداش عمل خود را مىگيرد و تو نيز پاداش عمل خود را .
فَمَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحاتِ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلا كُفْرانَ لِسَعْيِهِ
هر كس كه كارى شايسته كند و ايمان آورده باشد ، كوشش او را ناسپاسى نيست . » هرطور كه خواهى عمل صالح به جاى آور ، چه اندك و چه بسيار . تو پاداش عملت را خواهى ديد و جزاى مناسب را به تو خواهند داد ولى در صورتى كه مؤمن باشى .
وَ إِنَّا لَهُ كاتِبُونَ
و ما اعمالش را مىنويسيم . » تا زمانى كه قلم و دفتر به دست خداست او هيچ عملى را از اعمال تو فراموش نخواهد كرد . پس هرگز مگو : كه چه كسى از اين كار آگاه خواهد شد پس انجام آن را چه فايده ؟ در كلمه « از كارهاى نيك » اشارتى است بر اين كه نبايد هيچ عمل خيرى را كوچك بشماريم . زيرا اين اعمال خير كوچك چون گرد آيند اعمال عظيم خواهند شد كه اثر شگرف آنها در زندگى دير يا زود آشكار گردد .
بگذار كه اين احساس در تو نمو كند كه خدا مراقب تو است و هر عمل كوچك و بزرگى از اعمال نيك تو را ضبط مىكند .
[ 95 ]
وَ حَرامٌ عَلى قَرْيَةٍ أَهْلَكْناها أَنَّهُمْ لا يَرْجِعُونَ
و قريهاى را كه به هلاكت رساندهايم ، محال است كه بازگشتى داشته باشند . » شهرها و جوامعى كه به سبب كفرشان به هلاكت رسيدهاند دوباره به اين زندگى دنيوى بازنمىگردند . البته مراد بازگشت به اين دنياست نه بازگشت معادى