وَ إِنْ كانَ مِثْقالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ أَتَيْنا بِها
اگر عملى به سنگينى يك خردل هم باشد به حسابش مىآوريم . » خردل نباتى است كه آن را دانههايى است در نهايت خردى . اگر انسان عملى انجام داده باشد هر چند به خردى دانهء خردل هم باشد خداى تعالى جزاى آن را حساب مىكند . در هر جا از روى زمين هر چند مكتوم و پوشيده .
وَ كَفى بِنا حاسِبِينَ
كه ما حساب كردن را بسندهايم ، » و نياز به آن نداريم كه كسى ما را در اين حسابگرى يارى دهد .
/ 328
دلائل مسئوليت
[ 48 ] از آنجا كه خدا به بندگانش ستم روا نمىدارد و از آنجا كه او بخشنده و مهربان است نسبت به بندگانش ، و از آنجا كه حساب آخرت دقيق و سخت است و از آنجا كه انسان مسئول است ، خداى تعالى بر بندگانش منت نهاده و چند موهبت به آنان عطا كرده است :
اولا : فرق ميان حق و باطل و شناخت شايست و نشايست افعال را .
ثانيا : دلهايشان را به نور ايمان روشن ساخته تا بتوانند مسئوليتهاى خود را تحمل كنند و آنچه را كه بر عهدهء ايشان است ادا نمايند .
ثالثا : همواره پرهيزگارانشان را تذكر مىدهد تا فراموشى عارضشان نشود .
بدين گونه خداى تعالى حجت خويش بر بندگانش تمام كرده و بار مسئوليت را بر دوش آنان ننهاده مگر اين كه نخست وسايل تحمل آن را برايشان فراهم آورده است .
وَ لَقَدْ آتَيْنا مُوسى وَ هارُونَ الْفُرْقانَ وَ ضِياءً وَ ذِكْراً لِلْمُتَّقِينَ
به موسى و هارون كتابى داديم كه حق و باطل را از يكديگر تميز مىدهد و روشنى و اندرز است براى پرهيزگاران . » « فرقان » كه در آيه آمده است ، چيزى است كه ميان متناقضات موجود در زندگى فرق مىگذارد و ما به وسيلهء آن حق را از باطل تميز مىدهيم . و حدود و