زيان اعراض از ذكر خدا منحصر به دنيا نيست كه انسان بصيرت خود را در آن از دست مىدهد ، بلكه تا روز قيامت نيز ادامه دارد و پس از آن هم عذاب آتش را پيش روى خواهد داشت .
در عبارت « خالدين فيها » ( در آن جاويدانند ) ضمير به وزر برمىگردد زيرا گناه انسان در اينجا وسيلهء تعذيب او در آنجاست . عذابى كه همواره و بر دوام است . پناه مىبرم به خدا .
[ 102 ]
يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ
روزى كه در صور دميده شود . » در آن روز راه گريزى نيست . چه بخواهد يا نخواهد بايد از گور خود بيرون آيد . هم چنان كه انسان به دنيا مىآيد و مىميرد بدون ارادهء خويش ، در قيامت هم بدون ميل و ارادهء خود به صحراى محشر كشيده مىشود .
وَ نَحْشُرُ الْمُجْرِمِينَ يَوْمَئِذٍ زُرْقاً
مجرمان را در آن روز كبود چشم گرد مىآوريم . » / 228 كبودى چشمانشان از شدت خوف است . شايد هول و هراس قيامت سبب كبود شدن اجسادشان مىشود .
[ 103 ]
يَتَخافَتُونَ بَيْنَهُمْ
آهسته با هم سخن مىگويند . » يعنى ياراى آن كه صدا بلند كنند ندارند . پس به يكديگر مىگويند :
إِنْ لَبِثْتُمْ إِلَّا عَشْراً
كه ده روز بيش نيارميدهايد ، » زيرا كوتاهى زندگى دنيا برايشان روشن شده ، آنان مىپنداشتند كه دنيا سراى باقى است . در حالى كه اگر ميليونها سال هم تصور كنيد در برابر جاويدانى آخرت هيچ وزن و اعتبارى ندارد . حال چگونه است مدت زندگى چند ده سال آدميان در برابر ابديت آخرت .
[ 104 ]
نَحْنُ أَعْلَمُ بِما يَقُولُونَ إِذْ يَقُولُ أَمْثَلُهُمْ طَرِيقَةً إِنْ لَبِثْتُمْ إِلَّا يَوْماً
ما به گفتار آنان آگاهتريم ، آن گاه كه نيكو روشنترين آنها مىگويد جز يك روز نيارميدهايد . » علم خدا بر همه چيز احاطه دارد . و بر هر زمانى محيط است . در برابر قانون